Erken Emeklilik Amacıyla SGK Hizmet Tespit Davası

SGK’ya bildirilmeyen hizmetlerin sigortalı hizmet olarak değerlendirilmesine ilişkin bir davadır.

Davanın yasal dayanağını oluşturan 506 Sayılı Kanun’un 79/10. ve 5510 Sayılı Kanun’un 86/9. maddeleri bu tip hizmet tespiti davaları için özel bir ispat yöntemi öngörmemiş ise de davanın niteliği kamu düzenini ilgilendirdiği ve bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiği Yargıtay’ın yerleşmiş içtihatları gereğidir.

Yasal dayanağı 506 Sayılı Kanun’un 79/10. ve 5510 Sayılı Kanun’un 86/9. maddeleri olan bu tür davalarda öncelikle sigortasız çalıştırılan işçinin çalışmasına ilişkin belgelerin işveren tarafından verilip verilmediği ya da çalıştıklarının Kurumca tespit edilip edilmediği yöntemince araştırılır. 

Bu yasal koşul oluşmuşsa işyerinin o dönemde gerçekten var olup olmadığı, Kanun’un kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlenmeli daha sonra çalışma iddiasının gerçeğe uygunluğu özel bir duyarlılıkla araştırılır.

Çalışma olgusu her türlü delille ispatlanabilirse de çalışmasının konusu, sürekli kesintili mevsimlik mi olduğu, başlangıç ve bitiş tarihleri ve alınan ücret konularında tanıkların sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulur, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülülür ve tanıklar buna göre dinlenir, işyerinin kapsam kapasite ve niteliği ile bu beyanlar kontrol edilir, mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve posta başı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenir ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirlendikten sonra ücret konusu üzerinde durulur, tespiti istenilen sürenin evvelinde ve sonrasında beyyine başlangıç sayılabilecek ödeme belgeleri ve sair bu nitelikte bir belge yoksa Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunun m.288 de yazılı sınırları taşan ücret alma iddialarında yazılı delil aranır, bu sınırlar altında kalan ücret alma iddialarında ücret miktarları tanıklardan sorulurı, 506 Sayılı Kanun’un 3/B-D maddeleri ile 5510 Sayılı Kanun’un 6/a-c maddelerinde de olduğu gibi ücretin sigortalı sayılmanın koşulu olan durumlarda ücret alma olgusunun var olup olmadığı özellikle saptanır.

Bu davalarda işverenin kabulü tek başına hukuki bir sonuç doğurmaz.

Bu hususlar gözönüne alınarak, yeterli ve gerekli bir araştırmayla ve deliller hep birlikte değerlendirilerek aydınlığa kavuşturulduktan sonra o çalışmanın sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, ya da ne zaman bu niteliğe kavuştuğu yönü üzerinde durulur ve hizmetin tespitine karar verilmelidir.

Davanın, tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde açılması gerekir. Bu hakdüşürücü süredir.

Ancak, işveren tarafından sigortalıya dair işe giriş bildirgesi, dönem bordrosu gibi belgeler SGK’ya verilmişse hakdüşürücü süre işlemez. Çünkü, SGK tarafından öğrenilen ve sonrasında kesintisiz biçimde devam eden çalışmaların sorumluluğu sigortasız çalışana yüklenemez.

Bu davada amaç, sigortasız çalışan işçinin çalışmasının gerçekliği, işin ve işyerinin kapsam ve niteliği ile süresinin belirlenebilmesidir.

Bunun için, çalışmalar ile ilgili tüm belgeler SGK’dan, puantaj kayıtları ve ücret tediye bordrolarının asılları işverenden istenir.

İşçi ile birlikte çalışan ve işverenin bordrolarında kayıtlı kişiler ile, aynı yörede komşu veya benzeri işleri yapan başka işverenler ve bu işverenlerin çalıştırdığı bordrolara geçmiş kişiler saptanarak tanık olarak dinlenilir.

Ayrıca, işçinin kayıtlarda gözükmeyen çalışmalarının hangi sebeplerle kayıtlara geçmediği ya da bildirim dışı kaldığı hususu gereğince araştırılır.

Tespiti istenen dönemde işyerinde Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı SGK’dan sorulur.

Mahkemenin yaptığı bu araştırmalar hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde ortaya çıkartılır.

Dava sonucunda, işçinin gerçek çalışması tespit edilirse, sigorta bildirimi yapılmış ve primi ödenmiş gibi işlem yapılır.

Avukat Ahmet Can
Can Hukuk Bürosu