Kamu hukuku nitelikli sosyal güvenlik hakkı, iş güvenliği hükümleri gibi koruyucu hükümler emredici hükümlerdir. Bu emredici hükümler zayıf akit tarafı olan işçinin hukuki durumunu işveren karşısında korumak amacıyla kabul edilmiş ve iç hukuka göre aksi kararlaştırılamayacak olan hükümlerdir. 

Yapılacak iş Adalet Bakanlığı kanalı ile KKTC yasal mevzuatını (İş Kanunu, Sosyal Güvenlik Kanunu vs.) getirtmek bu konudaki Türkiye'deki kamu düzenini ilgilendiren emredici hukuk kurallarını da gözeterek her iki davalı şirkete yönelik dava hakkında bir karar vermektir.

YARGITAY 21. HUKUK DAİRESİ 

Esas: 2010/10129 

Kararı: 2011/12849 

Tarihi: 08.12.2011

Davacılar, murisinin davalılardan işverene ait işyerinde geçirdiği kazanın iş kazası olduğunun tespitine karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kabulüne karar vermiştir.

Hükmün davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan sonra düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okundu işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

K A R A R

Dava, davacıların yakınlarının ölümü ile sonuçlanan zararlandırıcı olayın iş kazası olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece istemin kabulüne karar verilmiştir.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden davacıların yakınları olan ...'ın Türk vatandaşı olduğu, 13.03.2005 tarihinde Kıbrıs'a gittiği, KKTC Ticaret Odasına kayıtlı ... AŞ. Yetkilisi ... ile KKTC Çalışma Dairesinde bir yıllık hizmet sözleşmesi imzaladığı ve davalı ... AŞ. Tarafından KKTC İhtiyat Sandığı Dairesine ise giriş bildirgesi verildiği, ... AŞ. tarafından ... adına 15.06.2005 tarihinde işçi kartı düzenlediği, Türk şirketi olan ... AŞ.'nin Girne'de bulunan otel inşaatının kaba inşaatını davalı ... AŞ.'ne verdiği, ...'ın bu inşaatta çalışırken 27.04.2005 tarihinde iş kazası geçirerek öldüğü, KKTC Sosyal Sigortalar Dairesince ... AŞ. çalışma izni almadan sözleşme yaparak ...'ı çalıştırdığından ... AŞ.'nin ... adına ödediği primleri sorunlu hesaba alarak ...'ı sigortalı olarak kabul etmediği, SGK Başkanlığınca yapılan tahkikat sırasında ... AŞ. yetkilisinin sigorta müfettişine verdiği ifade de ...'ın gerçekte kalıp taşeronu ... Yapı Müş. Mim. Müh.Tur. San. AŞ.'nin işçisi olduğu, ... Yapı AŞ. ile sözleşmesinin bulunduğu, ... Yapı AŞ. Işçilerinin ücretlerinin hakedişlerden kesilip ... AŞ.'ne verildiği, işçilerin ... AŞ. bordrolarından bildirildiğini beyan ettiği, SGK. Başkanlığınca olaya KKTC mevzuatı uygulanacağı, kazanın yabancı ülkede gerçekleştiği gerekçesiyle olayın 506 sayılı Yasanın 11. maddesi gereğince iş kazası sayılmadığı anlaşılmaktadır.

Olay tarihinde yürürlükte bulunan yasal mevzuatımıza göre;

Kamu hukuku alanına giren sosyal güvenlik hukukunun hizmet akdiyle çalışanlar yönünden başlıca kaynağını oluşturan 506 sayılı Yasa Sosyal Sigortalar Kurumu’na yükümlülükler getiren bir sosyal güvenlik sözleşmesi veya topluluk sigortası bulunmadığı takdirde kural olarak Türk Milli sınırları içerisinde ve Türkiye’de tescilli işyerleri ve işverenler ile yasa kapsamındaki işçiler için uygulanabilir. Başka bir anlatımla, 506 sayılı Yasa'nın uygulama alanı devletin hükümranlık sahası ile sınırlı olup, ülke sınırları dışında uygulanamaz.

506 sayılı Yasa'nın ülke dışında meydana gelen sigorta olaylarında uygulanabilmesi işçinin önceden sigortalısı olduğu işveren tarafından geçici bir görev ile yurt dışındaki işyerine götürülmesi veya Sosyal Sigortalar Kurumu’na yükümlülükler getiren sosyal güvenlik sözleşmesi veya kısa vadeli sigorta kollarını da kapsayan topluluk sigortaları bulunması halinde mümkün olabilir.

506 sayılı Yasa'nın 86.maddesine göre,Kurum, 2 nci ve 3 üncü maddelere göre sigortalı durumunda bulunmıyanların Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca onanacak genel şartlarla (İş kazalarıyla meslek hastalıkları), (Hastalık), (Analık), (Malullük, yaşlılık ve Ölüm) sigortalarından birine, birkaçına veya hepsine toplu olarak tabi tutulmaları için, işverenlerle veya dernek, birlik, sendika ve başka teşekküllerle sözleşmeler yapabilir.(Ek fıkra: 29/07/2003 - 4958 S.K./40. md.) Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olanların malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi, bu Kanunun 78 inci maddesine göre belirlenen prime esas kazanç alt ve üst sınırı arasında olmak şartıyla kendilerinin belirleyeceği miktarın % 30'udur. Ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar ödenmeyen primler için bu tarihten başlanarak 80 inci madde hükmüne göre gecikme zammı uygulanır.(Ek fıkra: 29/07/2003 - 4958 S.K./40. md.) Sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerin yurt dışındaki işyerlerinde çalışmak üzere giden Türk işçilerine istekleri halinde 85 inci madde hükümleri uygulanır.Anılan Yasa'nın 7.maddesinde ise, İşveren tarafından geçici görevle yabancı ülkelere gönderilen sigortalıların bu kanunda yazılı hak ve yükümlerinin bu görevi yaptıkları sürece de devam edeceği belirtilmiştir.

09.03.1987 tarihinde imzalanıp 01.12.1988 tarihinde yürürlüğe giren KKTC ile Türkiye Cumhuriyeti arasında imzalanan Sosyal Güvenlik Sözleşmesinin 5. maddesinde işverenin ikametgahı veya iş merkezi diğer akit taraf ülkesinde bulunsa bile haklarında çalıştıkları ülke mevzuatının uygulanacağı, 6. maddesinde ise geçici götürülen işçiye 24 ay müddetle kendi ülkesinin mevzuatının 24 ayı geçerse işçinin rızası ile çalışılan ülkenin yetkili makamının onayı ile iş merkezinin bulunduğu ülke mevzuatının uygulanmasına devam edileceği kabul edilmiştir.

Bu hukuki düzenlemeler karşısında olay tarihinden yürürlükte bulunan mevzuata göre zararlandırıcı olayın davalı SGK Başkanlığı açısından 506 sayılı Yasanın 11. maddesi gereğince iş kazası sayılabilmesi ancak üç halde mümkündür.

506 sayılı Yasanın 7. maddesi gereğince Türk işverenin işçisinin yabancı bir ülkeye geçici bir görevle götürülmesi, 506 sayılı Yasanın 86. maddesi gereğince işverenin SGK Başkanlığı ile işçiyi iş kazası sigorta kolundan topluluk sigortası yaptırarak yabancı ülkeye götürmesi, KKTC ile yapılan Sosyal Güvenlik Sözleşmesinde SGK Başkanlığına yükümlülük getiren bir hüküm bulunması.

Somut olayda ... resmi kayıtlarda KKTC Ticaret Siciline kayıtlı yabancı işveren davalı ... Anonim Şirketinin işçisi olarak gözükmektedir. Ancak bu şirketin yetkilisi müfettişe verdiği ifadede ...'ın gerçekte kalıp taşeron olan Türk şirketi olan ... Yapı Müşavirlik Mim. Müh. Tur. San. AŞ.'nin işçisi olduğunu ileri sürdüğünden yapılacak iş, ...'ın sigorta dosyasını getirterek Kıbrıs'a gittiği 13.03.2005 tarihinden önce dava dışı bu şirketten çalışmalarının bildirilip bildirilmediğini belirlemek, dava dışı bu şirkete müzekkere yazılarak varsa ...'ın işyeri dosyasını ... AŞ. veya ... AŞ. ile yaptığı taşeronluk sözleşmesini getirtip ...'ın KKTC'ne dava dışı bu şirket tarafından geçici bir görevle götürülüp çalıştırılıp çalıştırılmadığını belirleyip böyle bir sonuca ulaşılır ise davacılara dava dışı ... Yapı Müş. Mim. Müh. Tur. San. AŞ.'ni yöntemince davaya dahil etmeleri için önel vermek, 506 sayılı Yasanın 7. maddesi koşullarının bulunup bulunmadığını araştırıp çıkacak sonuca göre bir karar vermektir.

...'ın dava dışı bu şirket tarafından KKTC geçici görevle götürülüp çalıştırılmadığının veya bu şirketin olayla hiçbir ilgisinin bulunmadığının anlaşılması halinde ise KKTC ile Türkiye arasındaki sözleşme SGK Başkanlığına herhangi bir yükümlülük getirmediğinden ...'ın yabancı bir ülkede yabancı bir işveren tarafından çalıştırıldığı sırada zararlandırıcı olayın meydana gelmesi nedeniyle bu olayın davalı SGK Başkanlığı yönünden 506 sayılı Yasanın 11. maddesi kapsamında iş kazası olarak kabul edilmesi mümkün olmadığından davalı SGK Başkanlığına yönelik davanın husumetten reddine karar vermektir.

...'ın yabancı bir işveren tarafından yabancı bir ülkede çalıştırılması nedeniyle olayın SGK Başkanlığı açısından iş kazası sayılmaması halinde ise diğer iki davalıya yönelik davaya gelince;

5718 sayılı MÖHUK.'nun "Milletlerarası yetki" başlıklı 40. maddesinde Türk Mahkemelerinin milletlerarası yetkisini, iç hukukun yer itibariyle yetki kurallarının tayin edeceği, "iş sözleşmesi ve iş ilişkisi davaları" başlıklı 44. maddesinde ise bireysel iş sözleşmesinden veya iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda işçinin işini mutaden yaptığı işyerinin Türkiye'de bulunduğu yer mahkemesinin yetkili olduğu, işçinin işverene karşı açtığı davalarda işverenin yerleşim yeri, işçinin yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemelerinin de yetkili olduğu bildirilmiştir.

Somut olayda işçinin yakınlarının Akçakale-Urfa adresinde, davalı ... AŞ.'nin Girne-Kıbrıs adresinde, davalı ... AŞ.'nin merkezi ise….Gaziosmanpaşa ... adresinde bulunduğundan davaya bakmaya ... İş Mahkemesinin yetkili olduğu kabul edilmelidir.

Hangi ülke hukukunun uygulanacağı sorununa gelince, MÖHUK.'nun "İş Sözleşmeleri" başlıklı 27. maddesinde; İş sözleşmelerinin işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hükümleri uyarınca sahip olacağı asgari koruma saklı kalmak kaydıyla, tarafların seçtikleri hukuka tabi olduğu, tarafların hukuk seçimi yapmamış olmaları halinde iş sözleşmesine işçinin işini mutad olarak yaptığı işyeri hukukunun uygulanacağı bildirilmiştir.

... ile ... A.Ş. arasında yapılan sözleşmenin tetkikinden sözleşmede bir hukuk seçimi yapmadıkları görülmektedir. Bu durumda mutad işyeri hukuku olan KKTC mevzuatının somut olaya uygulanacağının kabulü gerekir. Ancak MÖHUK'nun 6. maddesinde yetkili yabancı hukukun uygulandığı durumlarda düzenleme amacı ve uygulama alanı bakımından Türk Hukukunun doğrudan doğrudan uygulanan kurallarının (müdahaleci kuralların) kapsamına giren hallerde o kuralın uygulanacağı bildirildiğinden ve her devletin kendi ekonomik, sosyal ve toplumsal yapısının gereği olarak bazı konularda kabul ettiği kurallar vatandaş yabancı ayrımı gözetilmeden o ülkede doğrudan doğruya uygulanacağından hakimin hukukunda ( Türk hukukunda) yer alan bu nitelikteki kuralların uygulanacağı da kabul edilmelidir. Emredici hükümler, zayıf akit tarafı olan işçinin hukuki durumunu işveren karşısında korumak amacıyla kabul edilmiş ve iç hukuka göre aksi kararlaştırılamayacak olan hükümlerdir. (örneğin kamu hukuku nitelikli sosyal güvenlik hakkı, iş güvenliği hükümleri gibi koruyucu hükümler)

Yapılacak iş Adalet Bakanlığı kanalı ile KKTC yasal mevzuatını (İş Kanunu, Sosyal Güvenlik Kanunu vs.) getirtmek bu konudaki Türkiye'deki kamu düzenini ilgilendiren emredici hukuk kurallarını da gözeterek her iki davalı şirkete yönelik dava hakkında bir karar vermektir.

Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin hatalı değerlendirme sonucu yazılı şekilde karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, davalıların bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ: Hükmün yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA, 08.12.2011 gününde oybirliğiyle karar verildi.

https://www.linkedin.com/build-relation/newsletter-follow?entityUrn=6890628237236535296