Türkiye ve Azerbaycan İş Hukuklarının Mukayesesi

GİRİŞ

Yurtdışında çalışan Türk işçileri için özellikle Azerbaycan gibi kardeş ülkelerdeki çalışma hukukunun detaylı olarak bilinmesi; hak kaybının önlenmesi, sözleşme görüşmelerinde etkinlik ve iş güvenliği açısından önemlidir. Türkiye ile Azerbaycan arasındaki çift taraflı işbirlikleri ve inşaat projelerindeki artış, bu iki ülkenin iş hukuku sistemlerinin mukayesesini zorunlu hale getirmektedir. Bu rehber, özellikle inşaat sektörü çalışanlarına yönelik olarak, iş hukuku sistemlerinin temel bileşenlerini profesyonel bir bakış açısıyla ortaya koymaktadır.

1. İş İlişkisinin Kurulması

Türkiye: 4857 sayılı İş Kanunu'na göre sözleşmenin yazılı olması zorunlu değildir; ancak süre bir yılı aşıyorsa yazılı yapılması gerekir (Madde 8 “İş sözleşmesi, Kanunda aksi belirtilmedikçe, özel bir şekle tabi değildir. Süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı şekilde yapılması zorunludur”).

Azerbaycan: Yazılı sözleşme zorunludur. Yazılı biçimde olmayan iş ilişkileri geçersiz sayılabilir (Azerbaycan İş Kanunu’nun 44. maddesi uyarınca tarafların karşılıklı mutabakatı esasında İş Kanunu’nun ekinde yer alan örnek forma uygun olarak düzenlenmelidir).

Azerbaycan'da yazılılık esası, işveren ve işçi arasındaki hak ve yükümlülüklerin somutlaştırılmasını sağlar. Türk işçiler yazılı sözleşme yapmadan çalışmamalıdır.

2. İş Sözleşmesi Türleri

Türkiye: Belirli süreli, belirsiz süreli, tam/kısmi zamanlı, çağrı üzerine, uzaktan, takım sözleşmesi (Madde 11-16).

Azerbaycan: Süreli ve süresiz sözleşme olarak ikili ayrım yapılmıştır (Madde 45).

Türkiye daha esnek çalışma modellerini kabul ederken, Azerbaycan sistemi daha gelenekseldir.

3. Deneme Süreleri

Türkiye: Azami 2 ay; toplu iş sözleşmesi ile 4 aya kadar uzatılabilir (Madde 15).

Azerbaycan: Azami 3 ay; sözleşmede yazmıyorsa geçersiz sayılır (Madde 51).

Sözleşmede belirtilmeyen deneme süreleri Azerbaycan'da yok hükmündedir; bu durum Türk çalışanlar için sözleşme içeriğinin dikkatle incelenmesini gerektirir.

4. Çalışma ve Dinlenme Süreleri

A. Günlük / Haftalık Azami Süre

Türkiye: Günlük 11 saat, haftalık 45 saat (Madde 63)

Azerbaycan: Günlük 8 saat, haftalık 40 saat (Madde 89)

B. Ara Dinlenme

Türkiye: İş sürelerine bağlı olarak 15 dk ile 1 saat aralığında (Madde 68)

Azerbaycan: İşçilere dinlenmek için ve öğle yemeği için ara dinlenme süresi tanınması yükümlülüğü getirilmiş ancak bunun ne kadar olduğu kanunda açıkça belirtilmemiştir.

5. İhbar ve Kıdem Tazminatları

A. İhbar Süresi

Türkiye: 2 ila 8 hafta aralığında (Madde 17)

Azerbaycan: 2 ila 9 hafta aralığında (Madde 77)

B. Kıdem Tazminatı

Türkiye: Her yıl için son 30 günlük brüt ücret (genel formül)

Azerbaycan: Hizmet yılına bağlı olarak maaşın 1.4 ila 2 katı aralığında (Madde 77)

Azerbaycan kıdem tazminatını çarpan sistemi ile daha şeffaf ve işçi lehine bir sistemle hesaplamaktadır.

6. Yıllık İzin ve Resmi Tatiller

A. Yıllık İzin

Türkiye: 14–26 gün aralığında (Madde 53)

Azerbaycan: En az 21 gün; kıdeme göre +6 güne kadar artış (Madde 114-116)

B. Tatil Günleri

Türkiye: 15,5 gün (2429 sayılı Kanun)

Azerbaycan: En az 2 haftada 2 gün hafta tatili (Madde 90)

Azerbaycan’da yıllık izin ve hafta tatili daha uzun tutulmuştur; inşaat projelerinde vardiya planlamasında bu husus dikkate alınmalıdır.

7. Fazla Çalışma ve Tatil Mesaisi

A. Fazla Çalışma

Türkiye: Saat ücreti %50 artırılır (Madde 41)

Azerbaycan: En az 2 katı ödeme (Madde 165)

B. Tatil Günü Mesaisi

Türkiye: %100 zam ya da izin (Madde 47)

Azerbaycan: En az 2 kat ödeme veya izin (Madde 164)

Fazla çalışma ve tatil günü çalışması Azerbaycan’da daha fazla maliyet oluşturur; proje bütçelerinde bu etki hesaba katılmalıdır.

8. İşe İade ve Sona Erme Halleri

Türkiye: 4 aya kadar boşta geçen süre ücreti ile işe başlatılmayan işçiye 4–8 aylık tazminat ödenir (Madde 21).

Azerbaycan: Sözleşmenin sona ermesi halleri detaylıdır (Madde 68-76).

Türkiye’de mahkeme kararına bağlı olarak işe iadede ciddi mali yükler doğar; Azerbaycan'da uygulama daha esnektir.

9. Hak Düşürücü Süreler

Türkiye: Genel zamanaşım 5 yıldır (Madde 32 “Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır.”).

Azerbaycan: Hak ihlallerine göre 1 ay ila 1 yıl arasında değişen süreler (Madde 296).

Azerbaycan'da hak arama süreleri çok kısadır. İşçilerin hak kaybına uğramamak için süreleri iyi takip etmesi gerekir.

SONUÇ VE ÖNERİLER

Azerbaycan iş hukuku sistemi, çalışan lehine koruyucu bir çerçeve sunsa da hak düşürücü sürelerin kısalığı ciddi riskler barındırmaktadır. Özellikle inşaat sektöründeki projelerde çalışanlar aşağıdaki hususlara dikkat etmelidir:

Yazılı sözleşme olmadan işe başlamamalı.

Deneme süreleri, çalışma saatleri ve fazla mesai ücretleri mutlaka sözleşmede yazılı olmalı.

Tatil ve fazla çalışma planlaması işverenle açık ve yazılı yürütülmelidir.

Hak kaybına uğramamak için zamanaşımı süreleri çok yakından takip edilmelidir. Neticede iş sözleşmesi sona erdikten bir yıl sonra hiç bir hak ve alacak talebinde bulunamama riski söz konusudur.

Av. Ahmet Can

Mail : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp : 0 532 409 18 85

Yasal güncellemelerden haberdar olmak için Abone Olun ⇛ 🔁

Diğer Yazılarımız Ve Kararlar:

Yurt Dışında Çalışma Ve İşçi Alacağı

Yurtdışı İşlerde Çalıştırılacak Türk İşçilerin Korunması

Yurt Dışında Çalıştırılan Türk İşçilerinin İşçilik Alacakları

Yurt Dışı İşçilik Alacaklarında Uygulanacak Ülke Hukuku

Yurt Dışında Çalıştırılan Türk İşçinin İşini Mutad Olarak Yaptığı Yer Yahut İş Sözleşmesiyle Daha Sıkı İlişkili Bir Hukukun Mevcut Olup Olmadığı

Yurt Dışı İşçilik Alacaklarında Tarafların Yaptığı Hukuk Seçimi Anlaşması Geçersiz Olduğunda Hangi Hukuk Uygulanacaktır?

Yurtdışı İşçilik Alacaklarının Arabuluculuk Yoluyla Tahsili