Zamanaşımı süreleri, uygulanacak maddi hukuka tabidir. Rusya Federasyonu İş Kanunu'nun 392. maddesi, işçilik alacakları için 1 yıllık zamanaşımı süresi öngörmektedir. Bu süre, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2025/2039 E., 2025/2571 K. Sayılı Kararının İncelemesi: Yurt Dışında Çalışan İşçilerin İşçilik Alacaklarında Uygulanacak Hukuk ve Zamanaşımı Sorunları

Olayın Özeti

Davacı işçi, 13 Ekim 2013 ile 16 Haziran 2017 tarihleri arasında, davalı şirkete ait yurt dışı inşaat projelerinde çalışmıştır. Aylık net 2.100,00 USD ücretle çalışan davacı, haftanın altı günü 20.00–08.00 saatleri arasında çalıştığını ve iki haftada bir pazar günleri 21.00–06.00 saatleri arasında da mesai yaptığını iddia etmiştir. İş sözleşmesinin işverence haksız feshedildiğini ileri sürerek, kıdem tazminatı, fazla çalışma ve hafta tatili ücreti alacaklarının tahsilini talep etmiştir.

Davalı şirket ise, davacının Rusya'daki projelerde 02 Nisan 2014–25 Haziran 2015 ve 04 Kasım 2016–15 Haziran 2017 tarihleri arasında çalıştığını, diğer dönemlerdeki çalışmaların kendi sorumluluğunda olmadığını savunmuştur. Ayrıca, iş sözleşmesinin iş bitimi nedeniyle sona erdiğini ve uyuşmazlıkta Rusya hukukunun uygulanması gerektiğini belirtmiştir. Alacakların zamanaşımına uğradığını da ileri sürerek, davanın reddini istemiştir.

Mercilerin Çözümü

İlk Derece Mahkemesi Kararı

İstanbul 24. İş Mahkemesi, davacının davalı şirkete ait yurt dışı inşaat projelerinde üç ayrı dönemde çalıştığını ve uyuşmazlığa Türk hukukunun uygulanması gerektiğini belirterek, davanın kısmen kabulüne karar vermiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi Kararı

Tarafların istinaf başvurusu üzerine, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi, davalı vekilinin başvurusunu esastan reddetmiş, davacı vekilinin başvurusunu ise kabul ederek, İlk Derece Mahkemesi kararını kaldırmış ve davanın kısmen kabulüne karar vermiştir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Kararı

Tarafların temyiz başvurusu üzerine, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, davacının üç ayrı dönemde yurt dışında çalıştığını ve üçüncü çalışma döneminde iş sözleşmesinde hukuk seçimi yapıldığını belirterek, bu dönemde Rusya hukukunun uygulanması gerektiğini ifade etmiştir. Birinci ve ikinci dönemlerde ise mutad işyerinin Rusya olması nedeniyle, yine Rusya hukukunun uygulanması gerektiği sonucuna varmıştır. Bilirkişi raporu alınarak, dosya kapsamındaki delillerle birlikte değerlendirme yapılması gerektiğini belirterek, Bölge Adliye Mahkemesi kararını bozmuştur.

Bozmadan Sonraki Bölge Adliye Mahkemesi Kararı

Bozma kararına uyan Bölge Adliye Mahkemesi, uyuşmazlıkta Rusya hukukunun uygulanması gerektiğini ve bilirkişi raporunun dosya kapsamına uygun olduğunu belirterek, davanın kısmen kabulüne karar vermiştir.

Çözülmesi Gereken Hukuki Problemler

Yurt dışında çalışan işçinin iş sözleşmesine uygulanacak hukukun belirlenmesi
Hukuk seçimi anlaşmasının geçerliliği ve etkisi
Mutad işyerinin tespiti ve uygulanacak hukuk
Zamanaşımı sürelerinin belirlenmesi ve uygulanması
Yabancı hukukun Türk mahkemelerinde uygulanması
İşçilik alacaklarının hesaplanmasında dikkate alınacak ücret miktarı
Vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinin belirlenmesi

1. Uygulanacak Hukukun Belirlenmesi

Yurt dışında çalışan işçilerin iş sözleşmelerine uygulanacak hukukun belirlenmesinde, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) hükümleri önem arz etmektedir. MÖHUK'un 27. maddesi uyarınca, taraflar sözleşmeye uygulanacak hukuku serbestçe seçebilirler. Ancak, iş sözleşmelerinde işçinin korunması ilkesi gereği, seçilen hukukun işçiye sağladığı korumanın, işçinin tabi olduğu zorunlu kurallardan daha az olması durumunda, bu kurallar uygulanabilir.

Somut olayda, üçüncü çalışma döneminde taraflar arasında hukuk seçimi yapılmış ve Rusya hukukunun uygulanacağı kararlaştırılmıştır. Birinci ve ikinci dönemlerde ise böyle bir seçim bulunmamaktadır. Ancak, işçinin mutad işyerinin Rusya olması nedeniyle, bu dönemlerde de Rusya hukukunun uygulanması gerektiği sonucuna varılmıştır.

2. Hukuk Seçimi Anlaşmasının Geçerliliği

Hukuk seçimi anlaşmasının geçerliliği, iş sözleşmesinin tarafları arasında serbest iradeyle yapılmış olmasına bağlıdır. Ancak, iş sözleşmelerinde işçinin zayıf taraf olması nedeniyle, bu tür anlaşmaların geçerliliği, işçinin bilgilendirilmiş rızasına dayanmalıdır. Matbu sözleşmelerde yer alan hukuk seçimi hükümleri, işçinin açık ve bilgilendirilmiş onayı olmadan geçerli kabul edilmemelidir.

3. Mutad İşyeri ve Uygulanacak Hukuk

İşçinin işini fiilen yaptığı yer, mutad işyeri olarak kabul edilir. Somut olayda, işçinin çalışmaları Rusya'da geçtiği için, mutad işyerinin Rusya olduğu ve bu nedenle Rusya hukukunun uygulanması gerektiği sonucuna varılmıştır.

4. Zamanaşımı Süreleri

Zamanaşımı süreleri, uygulanacak maddi hukuka tabidir. Rusya Federasyonu İş Kanunu'nun 392. maddesi, işçilik alacakları için 1 yıllık zamanaşımı süresi öngörmektedir. Bu süre, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar. Somut olayda, davacının talepleri, zamanaşımı süresi içinde ileri sürülmediği için, zamanaşımı def'i dikkate alınarak taleplerin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

5. Yabancı Hukukun Uygulanması

Türk mahkemeleri, yabancı hukukun uygulanması gereken durumlarda, bu hukukun içeriğini re'sen araştırmakla yükümlüdür. Ancak, yabancı hukukun içeriğinin tespiti özel ve teknik bilgi gerektirdiğinden, bilirkişi incelemesi yapılabilir. Somut olayda, Rusya hukukunun uygulanması gerektiği tespit edilmiş ve bu hukuk çerçevesinde bilirkişi raporu alınarak değerlendirme yapılmıştır.

6. İşçilik Alacaklarının Hesaplanması

İşçilik alacaklarının hesaplanmasında, işçinin fiilen aldığı ücret esas alınmalıdır. Somut olayda, davacının aylık net ücretinin 2.100,00 USD olduğu tespit edilmesine rağmen, fazla çalışma ve hafta tatili ücretleri 1.900,00 USD üzerinden hesaplanmıştır. Bu durum, hesaplamalarda hataya yol açmıştır.

7. Vekâlet Ücreti ve Yargılama Giderleri

Yargılama sonunda, davanın kısmen kabulü ve kısmen reddi durumunda, vekâlet ücreti ve yargılama giderleri, kabul ve ret oranına göre taraflar arasında paylaştırılmalıdır. Ancak, davacının Yargıtay'ın önceki içtihatlarına güvenerek dava açtığı ve yabancı hukukun uygulanması nedeniyle taleplerinin reddedildiği durumlarda, vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinin davacı aleyhine hükmedilmemesi gerektiği kanaatindeyiz. Zaten, buna ilişkin olarak da sürpriz karar yasağı çerçevesinde Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin yeni kararları bulunmaktadır.

Sonuç

Yurt dışında çalışan işçilerin işçilik alacaklarına ilişkin uyuşmazlıklarda, uygulanacak hukukun belirlenmesi, hukuk seçimi anlaşmalarının geçerliliği, mutad işyerinin tespiti, zamanaşımı sürelerinin uygulanması ve yabancı hukukun Türk mahkemelerinde uygulanması gibi konular 2020 yılından itibaren içtihat farklılıkları nedeniyle değişiklik arz etmektedir.

“T.C. YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ E. 2025/2039 K. 2025/2571 T. 12.3.2025

DAVA : Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

KARAR : I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalıya ait yurt dışı projelerde 13.10.2013-16.06.2017 tarihleri arasında aylık net 2.100,00 USD sabit ücret ile çalıştığını, işyerinde haftanın altı günü 20.00-08.00 saatleri arasında çalıştığını, bu çalışmalara ek olarak iki haftada bir kez pazar günleri 21.00-06.00 saatleri arasında çalıştığını, iş sözleşmesinin işverence haksız feshedildiğini ileri sürerek kıdem tazminatı, fazla çalışma ve hafta tatili ücreti alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının müvekkili Şirketin Rusya'da bulunan inşaat projelerinde 02.04.2014-25.06.2015 ile 04.11.2016-15.06.2017 tarihleri arasında inşaat teknikeri olarak görev yaptığını, her iki çalışmasının da iş bitimi nedeniyle sonlandığını, 13.10.2013-01.04.2014 ile 07.12.2015-18.10.2016 tarihleri arasındaki çalışmalardan müvekkili Şirketin sorumluluğu bulunmadığını, davacı müvekkili Şirketin Rusya'da bulunan şantiyesinde çalıştığı için uyuşmazlıkta Rusya hukukunun uygulanması gerektiğini, alacakların zamanaşımına uğradığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstanbul 24. İş Mahkemesi'nin 07.07.2020 tarihli kararı ile; davacının davalı Şirketin yurt dışı inşaat projelerinde 13.10.2013-25.06.2015, 07.12.2015-18.10.2016 ve 04.11.2016-15.06.2017 tarihleri arasında dönemler hâlinde çalıştığı, uyuşmazlığa Türk hukukunun uygulanması gerektiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İstanbul 24. İş Mahkemesi'nin 07.07.2020 tarihli kararına karşı süresi içinde taraf vekillerince istinaf başvurusunda bulunulması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesi'nin 22.02.2023 tarihli kararı ile; davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüyle İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

Bölge Adliye Mahkemesi'nin 22.02.2023 tarihli kararının süresi içinde taraf vekillerince temyiz edilmesi üzerine Dairece, davacı işçinin 13.10.2013-25.06.2015, 07.12.2015-18.10.2016 ve 04.11.2016-15.06.2017 tarihleri arasında davalı Şirketin yurt dışındaki projelerinde üç dönem çalıştığı, hukuk seçimi anlaşması bulunan üçüncü çalışma döneminde Rusya hukukunun, hukuk seçimi anlaşması bulunmayan birinci ve ikinci çalışma dönemlerinde de mutad işyeri hukuku olan Rusya hukukunun uyuşmazlıkta uygulanması gerektiği, hâl böyle olunca uzman bir bilirkişiden de denetime elverişli rapor alınmak suretiyle dosya kapsamındaki delil durumu birlikte değerlendirilerek dava konusu alacaklar hakkında usuli kazanılmış haklar da gözetilerek bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi'nin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; bozmaya uyularak yapılan yargılama sonunda taraflar arasındaki uyuşmazlıkta Rusya hukukunun uygulandığı, bilirkişi kök raporunda yapılan hesaplamaların dosya kapsamına uygun olduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde;

a. Davaya konu uyuşmazlığa ilişkin müvekkilinin aleyhine olan Rusya hukuku kurallarının uygulanmasının mümkün olmadığını,

b. Rusya hukukuna göre yapılan kıdem tazminatı hesabının ve bu doğrultuda hükmedilen kıdem tazminatı alacağı miktarının yerinde olmadığını,

c. Fazla çalışma ve hafta tatili ücreti alacağı hesaplamalarında bilirkişi ek raporundaki hesaplamaların hükme esas alınması gerektiğini,

d. Fazla çalışma ve hafta tatili ücreti alacaklarından %30 oranında yapılan indirimin çok yüksek olduğunu,

e. Yargıtayın önceki uygulamasına güvenerek dava açan müvekkili aleyhine vekâlet ücreti ve yargılama giderine hükmedilmesinin hakkaniyete aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde;

a. Husumet itirazlarının bulunduğunu,

b. Koşulları bulunmadığı hâlde belirsiz alacak davası olarak açılan davanın hukuki yarar yokluğu nedeniyle usulden reddi gerektiğini,

c. Saat ücreti üzerinden hesaplama yapılması gerekirken davacı iddialarına göre hesaplama yapılmasının kabul edilemez olduğunu,

d. Fazla çalışma ve hafta tatili ücretinin işverene karşı davası bulunup bulunmadığı araştırılmayan tanık beyanlarına dayanılarak hesaplandığını,

e. Davacının brüt ücreti hesaplanırken yurt dışında çalışmış bir işçi olduğu ve işsizlik priminin düşürülmesi gerektiği hususlarının dikkate alınmadığını,

f. Rusya iş mevzuatında düzenlenen zamanaşımı hükümlerinin bilirkişi raporunda hatalı uygulandığını, davacının taleplerinin zamanaşımına uğradığını ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık; iş sözleşmesine uygulanacak hukuk, husumet, ücret miktarı, zamanaşımı def'i, kıdem tazminatı, fazla çalışma ve hafta tatili ücretlerinin hesaplanması, indirim oranı, vekâlet ücreti ve yargılama giderine ilişkindir.

1.Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre; taraf vekillerinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. Bölge Adliye Mahkemesince hükme esas alınan bilirkişi kök raporunda davacının aylık net ücretinin 2.100,00 USD olduğu tespit edilmesine rağmen fazla çalışma ve hafta tatili ücreti alacaklarının aylık net 1.900,00 USD üzerinden hesaplanması hatalıdır.

3. Maddi hukukun bir müessesesi olan zamanaşımı, hukuki işlem ve ilişkinin esasına uygulanan hukuka tâbidir (... ..., Milletlerarası Özel Hukuk, Ankara, 2022, s.315; ..., Türk Milletlerarası Özel Hukuku, Ankara, 2021, s.127). Buna göre Rusya Federasyonu İş Kanunu'nun bu konudaki hükümlerinin uyuşmazlıkta uygulanması, 5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 2. ve 8. maddelerinin bir gereğidir.

Rusya Federasyonu İş Kanunu'nun bireysel iş uyuşmazlığının çözümü için mahkemeye başvurma sürelerinin düzenlendiği 392. maddesinde sözü edilen sürelerin Dairemizce daha önce bazı kararlarda hak düşürücü süre olduğu belirtilmişse de yeniden yapılan değerlendirmede; bu sürelerin zamanaşımı süresi niteliğinde olduğu sonucuna varılmıştır.

Kanun'un 392. maddesinde 03.07.2016 tarihinde yapılan değişiklikle mahkemeye başvuru için zamanaşımı süresi 1 yıl olarak belirlenmiştir. Somut olayda, söz konusu Kanun değişikliğinin yürürlüğe girdiği tarihten sonra davacının iş sözleşmesinin 15.06.2017 tarihinde sona erdiği dikkate alındığında, uyuşmazlıkta 1 yıllık zamanaşımı süresinin uygulanması gerekmektedir.

Öncelikle iş sözleşmesinin sona ermesine bağlı olmayan fazla çalışma ve hafta tatili ücretleri belirsiz alacak davası olarak talep edilmiş olup bu alacaklar bakımından zamanaşımı süresi her bir aya ait alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren bir yıldır. Davalı taraf yasal süresinde sunduğu cevap dilekçesinde usulüne uygun şekilde zamanaşımı def'inde bulunmuş ise de Bölge Adliye Mahkemesince davaya karşı ileri sürülen zamanaşımı def'i dikkate alınmadan karar verilmiştir. Buna göre fazla çalışma ve hafta tatili ücretlerinin her bir aya ait alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren bir yıllık sürenin geçmesiyle zamanaşımına uğrayacağı gözetilerek karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde karar verilmesi hatalıdır.

Kıdem tazminatı yönünden ise dava, kısmi dava şeklinde açılmıştır. Davacı vekili, 23.01.2020 tarihli dilekçesi ile söz konusu talebini ıslah etmiş; davalı vekili ise 27.01.2020 havale tarihli dilekçesi ile yasal süresi içerisinde zamanaşımı def'inde bulunmuştur. Buna göre, kıdem tazminatı alacağı yönünden dava tarihi itibariyle zamanaşımı süresi dolmamış ise de ıslah tarihi tarihi itibarıyla bir yıllık zamanaşımı süresinin geçtiği anlaşılmaktadır. Şu hâlde davalı tarafın ıslaha karşı ileri sürdüğü zamanaşımı def'ine değer verilerek ıslah dilekçesi ile talep edilen kıdem tazminatı miktarının zamanaşımı nedeniyle reddine karar verilmelidir. Bölge Adliye Mahkemesince, ıslaha karşı ileri sürülen zamanaşımı def'i dikkate alınmadan karar verilmesi isabetsiz olup bozmayı gerektirmiştir.

4. Bozmadan sonra yeniden yapılacak değerlendirme sonucunda, Dairenin önceki uygulamasına güvenerek dava açan davacı aleyhine yabancı hukukun uygulanması nedeniyle zamanaşımı kapsamında reddedilen miktarlar üzerinden vekâlet ücreti ve yargılama giderine hükmedilmemesi, yabancı hukukun uygulanması dışındaki nedenlerle (ispat yokluğu, ödeme vs.) reddedilen miktarlar dikkate alınarak bu miktar üzerinden davalı lehine vekâlet ücreti ve yargılama giderine hükmedilmesi gerektiği de gözden kaçırılmamalıdır.

SONUÇ : Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgililere iadesine, Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 12.03.2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.”

Av. Ahmet Can

Mail : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Yasal güncellemelerden haberdar olmak için LinkedIn’de Abone Olun 🔁

Diğer Yazılarımız Ve Kararlar:

Paylaş
Paylaş