6458 Sayılı Yabancılar Ve Uluslararası Koruma Kanunu uyarınca sınır dışı etme kararları, yalnızca yazılı olarak tebliğ edilmekle kalmayıp, aynı zamanda ilgili yabancıya anladığı bir dilde kararın sonuçları, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirme yapılmasını da zorunlu kılar. Bu yükümlülük, yalnızca idari işlemin şekilsel bir gerekliliği değil, aynı zamanda bireyin etkin hak arama özgürlüğünün sağlanması açısından Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin güvencesi altındaki temel bir usul hakkıdır. İzmir Bölge İdare Mahkemesi’nin 2017/571 sayılı kararında da vurgulandığı üzere, salt kişinin kendi ana dilinde yazılı metnin imzalatılması, bilgilendirme yükümlülüğünü tek başına karşılamaz.

Kararda, İran uyruklu başvuruculara tebliğ edilen sınır dışı etme kararlarının yalnızca kendi dillerinde yazılı bir belge ile sunulduğu, ancak bu belgelerin sonuçları, itiraz yolları ve sürelere dair bilgileri anladıkları dilde açıklayan bir şerh veya tercüman onayı içermediği tespit edilmiştir. Bu durum, tebliğ işleminin usulsüz olduğu ve dolayısıyla 15 günlük dava açma süresinin bu tebliğle başlamadığı sonucunu doğurmuştur. Nitekim, mahkeme, başvurucunun vekiliyle yaptığı görüşme tarihi olan 20.09.2016'yı öğrenme tarihi olarak kabul etmiş ve buna göre yapılan başvuruyu süresinde saymıştır. Bu yaklaşım, tebliğin yalnızca şekli değil, aynı zamanda anlamaya elverişli içerikle yapılmasının zorunluluğunu ortaya koyar.

Yabancılar hukuku kapsamında en kritik güvencelerden biri, idari yaptırımlara maruz kalan yabancıların, hak ve yükümlülükleri hakkında bilgilendirilmesidir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 53. ve 100. maddeleri ile bu kanunun uygulanmasına ilişkin yönetmeliğin 120. maddesi, yabancıya yönelik sınır dışı kararlarının yalnızca yazılı tebliğini değil, aynı zamanda “anladığı bir dilde” sonuçları, itiraz yolları ve süreleriyle birlikte bilgilendirme yapılmasını da zorunlu kılar. Bu düzenleme, yalnızca şekli bir prosedür değil, aynı zamanda etkili bir yargısal başvuru hakkının ön koşuludur.

İzmir Bölge İdare Mahkemesi’nin 2017/571 sayılı kararı, bu zorunluluğun yalnızca teorik bir kural değil, aynı zamanda pratikte uygulanması gereken bir hukuk güvencesi olduğunu ortaya koymuştur. Mahkeme, tebliğ belgesinde yabancının anladığı dilde bilgilendirildiğine dair açık bir şerh veya tercüman onayının bulunmaması durumunda, yazılı bildirimin hak düşürücü dava açma süresini başlatmak için yeterli olmadığına hükmetmiştir. Bu karar, yargının, şeklen usule uygun görünse de fiilen bilgi vermeyen tebliğlerin hukuken geçersiz sayılması gerektiğini ortaya koyarak, idareyi bu konuda yüksek bir özen standardına tabi tutmaktadır.

Tebligatın anlaşılan bir dilde yapılmaması, yabancıların temel haklarına erişimini fiilen engelleyebilecek niteliktedir. Bu ihmal, yalnızca şekli bir eksiklik olarak değerlendirilmemeli; bilgilendirme yükümlülüğünün yerine getirilip getirilmediği, tebligatın geçerliliğini doğrudan etkileyen asli bir unsur olarak görülmelidir. 

Hukukun üstünlüğü ilkesinin bir gereği olarak, özellikle yabancılar gibi kırılgan gruplar söz konusu olduğunda, usul güvenceleri daha büyük bir önem arz eder. “Anladığı dilde bilgilendirme” ilkesi, yalnızca tebliğin geçerliliğini değil, aynı zamanda kişinin etkin savunma ve itiraz hakkını kullanabilmesini de güvence altına alır. Bu yönüyle, ilgili hükümlerin uygulanmaması ya da eksik uygulanması, hem tebligatın geçersizliğine hem de yargılamanın esasa girmeden reddine neden olabilecek önemli bir usul hatasıdır. Bu bağlamda, ilgili mevzuatın yorumlanmasında birey merkezli, hakkaniyete dayalı ve orantılılık ilkesine uygun bir yaklaşım benimsenmelidir.

Av. Ahmet Can 

Mail         : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp : 0 532 409 18 85 

Yasal güncellemelerden haberdar olmak için Abone Olun       ⇛        🔁



T.C.

İZMİR BÖLGE İDARE MAHKEMESİ

6. İDARE DAVA DAİRESİ

E. 2017/511

K. 2017/571

T. 6.4.2017

İSTEMİN ÖZETİ : İran uyruklu olan davacıların, 6458 Sayılı Kanun'un 54. maddesinin, 1/h bendi uyarınca sınır dışı edilmelerine dair 01.09.2016 tarih ve 2482202.101.18.03.1 Sayılı işlem ile 01.09.2016 tarih ve 2482215.101.18.03.1 Sayılı işlemin iptali istemiyle açılan davada; İran uyruklu olan davacıların, 30.08.2016 günü saat 16:00 sıralarında İzmir Adnan Menderes Havalimanı'ndan sahte olarak düzenlenmiş pasaport ve kimlik kartları ile Türkiye'den çıkış yapmak üzereyken yakalandıkları, akabinde resmi belgede sahtecilik suçundan haklarında yasal işlem başlatıldığı ve davacıların 31.08.2016 tarihinde İzmir Harmandalı Geri Gönderme Merkezine gönderildikleri, bunun üzerine davacılardan ..'nin 01.09.2016 tarih ve ….. Sayılı işlem, kızı ……'nın ise 01.09.2016 tarih ve ……..Sayılı işlem ile 6458 Sayılı Kanun'un 54. maddesinin, 1/h bendi uyarınca sınır dışı edilmelerine karar verildiği, bu kararların davacı …… ye kendi dilinde 02.09.2016 tarihinde tebliğ edildiği ve 15 günlük başvuru süresi geçirilerek 22.09.2016 tarihinde anılan sınır dışı etme kararlarının iptali istemiyle açılan davanın süre aşımı yönünden reddi yolunda verilen İzmir 1. İdare Mahkemesiin 04/11/2016 tarih, E: 2016/1374, K: 2016/1348 Sayılı kararının; müvekkilinin asıl adının ….., kızının asıl adının …… olduğu, tebligatın yönetmine uygun olarak yapılmadığı, bir örneğinin müvekkiline verilmediği, kendisinin ilk kez müvekkili ile görüştüğü 20.09.2016 tarihinde sınırdışı kararının sonuçlarından haberdar olduğu,bu tarihten itibaren süresi içinde dava açıldığı, aksi yöndeki kararda hukuksal isabet bulunmadığı ileri sürülerek istinaf yoluyla kaldırılması istemidir.

SAVUNMANIN ÖZETİ : Davacıya sınırdışı etme kararı, sonuçları, başvuru yolları ve süreleri gösterilerek kendi diliyle yapılan yazılı tebligatın davacı tarfından herhangi bir itiraz şerh edilmeksizin imzalandığı, davacının sınırdışı edilmesi işlemin de ve süresi içinde yapmadığı başvurunun süreaşımı sebebiyle reddine dair kararda hukuka aykırılık bulunmadoığı, yasal ve hukuksal dayanağı bulunmayan istinaf istinaf başvurusunun reddi gerektiği savunulmaktadır.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Hüküm veren İzmir Bölge İdare Mahkemesi Altıncı İdare Dava Dairesi'nce; dava dosyasında yer alan bilgi ve belgeler incelenerek gereği görüşüldü:

KARAR : 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "istinaf" başlıklı 45. maddesinde, "1. İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir...

2. İstinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir...

5. Bölge idare mahkemesi, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hâllerinde, istinaf başvurusunun kabulüyle ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vererek dosyayı ilgili mahkemeye gönderir. Bölge idare mahkemesinin bu fıkra uyarınca verilen kararları kesindir." kuralına yer verilmiş; "Temyiz" başlıklı 46. maddesinde Bölge İdare Mahkemeleri'nin kararlarının tebliğini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay'da temyiz edilebileceği öngörüldükten sonra temyize tabi kararlarının hangileri olduğu sayma yoluyla sınırlanarak belirlenmiş, "temyiz incelemesi üzerine verilecek kararlar" başlıklı 49. maddesinin 2. fıkrasında, "a ) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, b ) Hukuka aykırı karar verilmesi, c ) Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması" bozma nedenleri olarak sayılmıştır.

Dava, İran uyruklu olan davacıların, 6458 Sayılı Kanun'un 54. maddesinin, 1/h bendi uyarınca sınır dışı edilmelerine dair 01.09.2016 tarih ve 2482202.101.18.03.1 Sayılı işlem ile 01.09.2016 tarih ve 2482215.101.18.03.1 Sayılı işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun "sınır dışı etme kararı" başlıklı 53. maddesinde, " ( 1 ) Sınır dışı etme kararı, Genel Müdürlüğün talimatı üzerine veya resen valiliklerce alınır.

( 2 ) Karar, gerekçeleriyle birlikte hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancı, bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisi, kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir.

( 3 ) Yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı, sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye başvuran kişi, sınır dışı etme kararını veren makama da başvurusunu bildirir. Mahkemeye yapılan başvurular on beş gün içinde sonuçlandırılır. Mahkemenin bu konuda vermiş olduğu karar kesindir. " kurallarına yer verilmiştir.

Dairemizce; öncelikle 6458 Sayılı Kanun kapsamında verilen sınırdışı etme kararları için özel yasasında öngörülmüş başvurusu üzerine, idare mahkemesi kararlarının "kesin" niteliğinin kapsamı ve anlamı gözönünde bulundurularak; verilmiş olan kararların istinaf yoluyla incelenmesi olanağı bulunup bulunmadığı değerlendirilmiştir.

Hak arama özgürlüğünün bir gereği olarak maddi nitelikli özel yasa kuralları uyarınca tesis edilmiş işlemlere yönelik olarak çıkarılan uyuşmazlıklarda; mahkemelerce dayandığı maddi yasal düzenlemeler uyarınca "esası" incelenmeden, davanın kabul koşullarına dair kurallar uyarınca ilk inceleme üzerine verilen kararlar yönünden; istinaf başvurularının incelenmesi gerektiği kabul edilmelidir.

Bu bakımdan; Dairemizce 6458 Sayılı Kanun uyarınca tesis edilen işleme yönelik olarak davacı tarafından yapılan başvuru üzerine, uyuşmazlığın esası incelenmeden özel yasasındaki dava açma sürelerine dair kurallar uyarınca süreaşımı sebebiyle davanın reddine yönelik olarak verilen karara yapılan istinaf başvurusunun incelenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. ( Benzer bir yaklaşım ve inceleme için; Danıştay 10. Dairesinin, 19.01.2016 tarih, E:2014/1508, K:2016/276 Sayılı kararına bakılabilir. )

Yargılama usulümüzde gerek içtihatlar, gerekse öğreti dava açma sürelerini "hak düşürücü süreler" olarak kabul etmiş; özel Yasa niteliğindeki 6458 Sayılı Kanun ile konusu düzenlemelerin niteliği ve gerekleri uyarınca özel itiraz, başvuru yolu, süreleri ve yargılama usullerine yer verilmiştir. Bu çerçevede; 6458 Sayılı Kanun'un uyuşmazlığımızın maddi çerçevesine özgü olarak yukarıda anılan 53. maddesi uyarınca alınmış "sınırdışı etme" kararları bakımından da özel bir itiraz süresi ve yargılama usulü öngörülmüş olmakla birlikte; tebliğe dair düzenlemelere de yer verilmiştir.

Bu çerçevede; 6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun "sınır dışı etme kararı" başlıklı 53. maddesinin 2. fıkrasında; " sınırdışı etme kararı; " gerekçeleriyle birlikte hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancı, bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisi, kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir." kuralına; "tebligat" başlıklı 100. maddesinde, " ( 1 ) Bu Kanuna dair tebligat işlemleri, 11/2/1959 tarihli ve 7201 Sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır.

( 2 ) Bu maddenin uygulanmasına dair usul ve esaslar ilgilinin yabancı olduğu ve varsa özel durumları da dikkate alınarak yönetmelikle düzenlenir." kuralına yer verilmiş; anılan maddenin çıkarılmasını öngördüğü 17.03.2016 tarihli Resmi gazetede yayımlanan "Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin" "tebligat işlemlerine dair usul ve esaslar" başlıklı 120. maddesinin 1. fıkrasının ( e ) bendinde de, "ilgili kişi bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa, kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında kendisi veya yasal temsilcisi bilgilendirilir" kuralına yer verilmiştir.

6458 Sayılı Kanun'un 100. Maddessinin göndermede bulunduğu 7201 Sayılı Tebligat Kanununun "usulüne aykırı tebliğin hükmü" başlıklı 32. maddesinde ise, "Tebliğ usulüne aykırı yapılmış olsa bile, muhatabı tebliğe muttali olmuş ise muteber sayılır.

Muhatabın beyan ettiği tarih, tebliğ tarihi addolunur." kuralına yer verilmiştir.

Yukarıda anılan yasa ve yönetmelik kuralları ile 6458 Sayılı Kanun'un 53. Maddesi uyarınca sınırdışı etme kararlarının tebliği bakımından yaptırıma dair işlemin yazılı "tebliğinin" yeterli görülmediği, niteliği bakımından ülkemizde bulunan bir yabancıya yönelik yaptırım kararının aynı zamanda sonuçları, itiraz usulleri ve süreleri bakımından "bilgilendirilmesi" zorunluluğu getirildiği görülmektedir.

Bu durumda; ülkemizde bulunan bir yabancıya yönelik sınırdışı edilmesi yolundaki yaptırım kararının kendi dilinde dahi olsa yazılı olarak tebliğ edilmesinin, hak düşürücü nitelikteki yargısal başvuru yolu süresinin başlaması için yeterli olmadığı; yabancının anladığı bir dilde yaptırım kararının sonuçları, itiraz usulleri ve süreleri bakımından bilgilendirilmesi, bu gerekliliğin idarece karşılandığının da tebliğe dair belgelerde "bu şerhe" yer verilerek ortaya konulması; aksi durumda Mahkemelerce ilgilinin öğrenme tarihi olarak gösterdiği tarihin tebliğ tarihi olarak kabul edilmesi gerekmektedir.

Olayda; davacının ve çocuğunun sınırdışı edilmesine dair kararın davacının dilinde yazılı olarak 02.09.2016 tarihinde tebliğ edildiği, idarece davacının dilinde tebligatın içeriğiyle aynı olduğu belirtilerek dosyaya sunulan matbu tebliğ belgesinde sınırdışı etme kararının nedenlerine, kararın sonuçlarına, başvuru yolları, usulleri ve sürelerine dair bilgilerin yer aldığı, tebliğ belgesinde bir örneği ilgilisine verilmek üzere iki örnek hazırlandığı, anladığı dilde yazılı olarak tebliğ edildiği açıklamasına yer verildiği; tebliğ belgesinde davacının imzası dışında tebliğ evrakının bir örneğinin teslim edildiği, tebliğin konusu işlemin sonuçları, itiraz usulü ve süreleri bakımından anladığı dilde bilgilendirildiği yolunda bir şerhin bulunmadığı, tebligatın bir tercüman aracılığıyla yapılmadığı, bir tercümanın bu yönde açıklamaları ve imzasının alınmadığı, salt davacı ve tebliği yapan idare ajanı tarafından imzalandığı, davacı vekilinin tebliğ edilen belgenin bir örneğinin müvekkiline verilmediğini, ayrıca müvekkilinin bilgilendirilmediğini, müvekkili ile 20.09.2016 tarihinde yaptığı görüşme sırasında dosyasını incelemesi üzerine sınırdışı edilmesi yaptırımını öğrendiği, idarece tebliğ uygulamasının ilgilinin anladığı dilde hazırlanan tebliğ belgesine imzası alınarak yapılageldiğini ileri sürdüğü, önümüzdeki başvurunun ise 22.09.2016 tarihinde yapıldığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda; davacının ve çocuğunun sınırdışı edilmesine dair yaptırımın sonuçları, itiraz usulleri ve süreleri bakımından anladığı bir dilde bilgilendirilmeksizin, salt kendi dilinde yazılı olarak yapılmış 02.09.2016 tarihli tebligatın; yukarıda anılan 6458 Sayılı Kanun'un 53/2 ve ilgili yönetmeliğin 120/1-e maddelerinde getirilen yabancının anladığı dilde ayrıca bilgilendirilmesi yöntemine aykırı olarak yapıldığının kabulü gerektiğinden; 6458 Sayılı Kanun'un 100 ve 7201 Sayılı Kanun'un 32. maddesi uyarınca davacının avukatı ile görüştüğü tarihte avukatının bilgisine girdiğini ileri sürdüğü ve aksi idarece ortaya konulmayan 20.09.2016 tarihini izleyen 15 günlük başvuru süresi içinde yapıldığının kabulü gereken başvurunun, süreaşımı sebebiyle reddine dair istinaf başvurusuna konu kararda usul kurallarına uyarlık bulunmadığından, kararın kaldırılması ve dosyanın 2577 Sayılı Kanun'un 45/5 maddesi uyarınca Mahkemesine geri gönderilmesi gerekmektedir.

SONUÇ : Açıklanan nedenlerle; istinaf başvurusunun kabulüne, İzmir 1. İdare Mahkemesi'nin başvurunun süreaşımı sebebiyle reddine yönelik 04/11/2016 tarih, E: 2016/1374, K:2016/1348 Sayılı kararının kaldırılmasına, 2577 Sayılı Kanun'un 45. maddesi uyarınca uyuşmazlığın esası hakkında bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, bu aşamada yargılama giderlerine hükmedilmesine yer olmadığına, 06.04.2017 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.

Av. Ahmet Can 

Mail         : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp : 0 532 409 18 85 

Yasal güncellemelerden haberdar olmak için Abone Olun       ⇛        🔁