Mülteci Kimdir?
Mülteci Kimdir?
Mülteci statüsü, idare hukuku bağlamında, bireylerin kendi ülkelerinin korumasından mahrum kalmaları veya bu korumadan haklı sebeplerle çekinmeleri durumunda uluslararası hukuk tarafından tanınan kritik bir koruma mekanizmasıdır. Bu statü, özellikle Avrupa ülkelerinde meydana gelen olaylar neticesinde, ırk, din, tabiiyet, belli bir toplumsal gruba mensubiyet veya siyasi düşünceler gibi temellere dayalı zulüm korkusu yaşayan bireylere tanınır. Bu durumdaki yabancılar, vatandaşlıkları olduğu ülkenin dışında bulunmalı ve o ülkenin korumasından yararlanamamalı ya da korku nedeniyle yararlanmak istememelidirler. Vatansız kişiler için ise benzer olaylar sonucu önceden yaşadıkları ikamet ülkesi dışında bulunmaları, oraya dönememeleri veya korku sebebiyle dönmek istememeleri şartları aranır.
Bu statünün verilmesinde temel teşkil eden zulüm korkusu, objektif ve haklı sebeplere dayanmalıdır. Kişinin subjektif korkusu tek başına yeterli olmayıp, menşe ülkedeki veya vatansız kişinin önceki ikamet ülkesindeki genel koşullar ve kişinin bireysel durumu, bu korkunun gerçekliği açısından değerlendirilir. Tanımda belirtilen "Avrupa ülkeleri", Avrupa Konseyi üyesi devletleri ve Cumhurbaşkanı tarafından belirlenecek ek ülkeleri kapsar. Bu, Türkiye'nin coğrafi sınırlama prensibini yansıtan bir yaklaşımdır ve 1951 Mültecilerin Hukuki Durumuna Dair Sözleşme ve 1967 Protokolü gibi uluslararası metinlere dayanır.
Mülteci tanımı, hakları ve yükümlülükleri, 6458 Sayılı Yabancılar Ve Uluslararası Koruma Kanunu ve özellikle 1951 Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin Sözleşme kapsamında detaylandırılmıştır. Bu belgeler, uluslararası mülteci korumasının temelini oluşturur.
Mülteci Kimdir?
1951 Sözleşmesi'ne göre mülteci tanımı şu şekildedir:
Bir mülteci, ırkı, dini, milliyeti, belirli bir sosyal gruba üyeliği veya siyasi düşüncesi yüzünden zulme uğrayacağına dair haklı bir korku taşıdığı için kendi ülkesinin dışında bulunan ve bu korku nedeniyle kendi ülkesinin korumasından yararlanamayan veya yararlanmak istemeyen kişidir.
Milliyeti olmayan bir kişi için ise, aynı olaylar sonucunda eski mutad ikametgahı ülkesinin dışında bulunan ve bu korku nedeniyle oraya dönemeyen veya dönmek istemeyen kişidir.
1951 Sözleşmesi başlangıçta 1 Ocak 1951'den önce meydana gelen olaylardan kaçan ve Avrupa içindeki kişilerle sınırlıydı. Ancak 1967 Protokolü, bu coğrafi ve zamansal sınırlamaları kaldırarak Sözleşme'ye evrensel bir kapsam kazandırmıştır. Böylece, tanım "1 Ocak 1951'den önce meydana gelen olaylar sonucunda..." ve "...bu tür olaylar sonucunda" ifadeleri çıkarılarak genişletilmiştir.
Sözleşme kapsamına girmeyen veya mültecilik statüsünü kaybeden kişiler:
Savaş suçları, insanlığa karşı suçlar, ciddi siyasi olmayan suçlar işlemiş veya Birleşmiş Milletler'in amaç ve ilkelerine aykırı eylemlerde bulunmuş kişiler.
UNHCR dışındaki diğer Birleşmiş Milletler organları veya ajanslarından (örneğin Filistinli mülteciler için UNRWA) koruma veya yardım alan kişiler. (Ancak, bu koruma veya yardım herhangi bir nedenle sona erer ve bu kişilerin durumu kesin olarak çözülmezse, Sözleşme'nin faydalarından yararlanma hakkına sahip olurlar).
İkamet ettikleri ülkenin yetkili makamları tarafından o ülkenin vatandaşlığına sahip olmanın hak ve yükümlülüklerine sahip olduğu tanınan kişiler.
Kendi milliyet ülkesinin korumasından gönüllü olarak yeniden yararlanan, kaybettiği milliyetini gönüllü olarak yeniden kazanan, yeni bir milliyet edinen ve yeni milliyet ülkesinin korumasından yararlanan veya zulüm korkusu nedeniyle ayrıldığı ülkeye gönüllü olarak yeniden yerleşen kişiler, mülteci statüsünü kaybederler.
Mülteci olarak tanınmalarına neden olan koşulların ortadan kalkması nedeniyle milliyet ülkesinin korumasından yararlanmayı reddetmeye devam edemeyecek kişiler (önceki zulümden kaynaklanan zorlayıcı nedenleri ileri süremeyenler hariç).
Mültecilerin Hakları:
Mülteci hakları, ayrımcılık yapmama, cezalandırmama ve geri göndermeme (non-refoulement) gibi temel ilkelerle desteklenmektedir.
Geri göndermeme (Non-refoulement): Hiç kimse, ırkı, dini, milliyeti, belirli bir sosyal gruba üyeliği veya siyasi düşüncesi nedeniyle hayatı veya özgürlüğü tehdit altında olacağı bir ülkeye hiçbir şekilde geri gönderilemez veya sınır dışı edilemez. Bu ilke o kadar temeldir ki, buna hiçbir çekince konulamaz. Ayrıca, bu ilke uluslararası örf ve adet hukukuna yerleşmiştir.
Ayrımcılık Yapmama: Sözleşme hükümleri ırk, din veya menşe ülke ayrımı yapılmaksızın uygulanır. Uluslararası insan hakları hukukundaki gelişmeler, Sözleşme'nin cinsiyet, yaş, engellilik, cinsel yönelim veya diğer yasaklanmış ayrımcılık temellerine göre ayrımcılık yapılmadan uygulanması ilkesini pekiştirir.
Cezalandırmama: Belirli istisnalar dışında, mülteciler yasa dışı girişleri veya kalışları nedeniyle cezalandırılmamalıdır. Bu hak, sığınma arayışının mültecilerin göç kurallarını ihlal etmesini gerektirebileceği gerçeğini doğurur.
Temel Minimum Standartlar: Sözleşme, mültecilere daha elverişli muamele yapma hakkını saklı tutarak, temel minimum muamele standartlarını belirler. Bunlar şunları içerir:
Mahkemelere Erişim: Tüm akit devletlerin topraklarındaki hukuk mahkemelerine serbestçe erişim hakkı.
Eğitim: İlköğretimde vatandaşlarla aynı muamele, diğer eğitim seviyelerinde ise mümkün olan en elverişli muamele.
Çalışma Hakkı: Ücretli veya kendi hesabına çalışma hakkı; yasal olarak kalan mültecilere, aynı koşullar altındaki yabancı ülke vatandaşlarına tanınan en elverişli muamele.
Belgeleme: Geçerli seyahat belgesi olmayan her mülteciye kimlik belgesi düzenlenmesi ve uluslararası seyahat için mülteci seyahat belgesi (pasaport formunda) düzenlenmesi.
Konut: Kanunlar veya yönetmelikler tarafından düzenlendiği veya kamu otoritelerinin kontrolünde olduğu ölçüde, yasal olarak ikamet eden mültecilere mümkün olan en elverişli, ancak her halükarda genel olarak yabancılara tanınan muameleden daha az elverişli olmayan muamele.
Kamu Yardımı: Yasal olarak ikamet eden mültecilere, kamu yardımı ve desteği konusunda kendi vatandaşlarına tanınan aynı muamele.
Sosyal Güvenlik ve İş Kanunları: Yasal olarak ikamet eden mültecilere, ücret, çalışma saatleri, tatiller, sosyal güvenlik (iş kazası, meslek hastalıkları, analık, hastalık, engellilik, yaşlılık, ölüm, işsizlik, aile sorumlulukları vb.) dahil olmak üzere vatandaşlarla aynı muamele.
Mülkiyet Hakları: Taşınır ve taşınmaz mal edinme ile ilgili olarak mümkün olan en elverişli, ancak her halükarda genel olarak yabancılara tanınan muameleden daha az elverişli olmayan muamele.
Seyahat Özgürlüğü: Kendi topraklarında yasal olarak bulunan mültecilere, aynı koşullardaki yabancılara uygulanan herhangi bir düzenlemeye tabi olmak üzere, ikamet yerlerini seçme ve toprakları içinde serbestçe hareket etme hakkı.
Sınır Dışı Etme: Mültecilerin, ulusal güvenlik veya kamu düzeni gerekçeleri dışında sınır dışı edilemeyeceğine dair güvenceler. Sınır dışı etme kararı yasal sürece uygun olarak alınmalı ve mülteciye kendisini savunma, delil sunma ve itiraz etme hakkı tanınmalıdır.
Vatandaşlığa Kabul: Akid Devletler, mültecilerin uyumunu ve vatandaşlığa kabulünü mümkün olduğunca kolaylaştırmak için çaba göstermelidir.
Mültecilerin Yükümlülükleri:
Her mültecinin, bulunduğu ülkeye karşı görevleri vardır. Bu görevler, özellikle o ülkenin yasalarına ve düzenlemelerine uymayı, ayrıca kamu düzeninin korunması için alınan tedbirlere riayet etmeyi gerektirir.
Mülteci statüsü, ancak detaylı bir statü belirleme süreci sonrasında verilir. Bu süreç, bireysel mülakatlar, kimlik tespiti ve menşe ülke bilgilerinin toplanmasını içerir.
Mail : ahmetcan@ahmetcan.av.tr
Whatsapp : 0 532 409 18 85
Yasal güncellemelerden haberdar olmak için Abone Olun ⇛ 🔁