Ücretin Elden Ödenmesi, Sigorta Primlerinin Eksik Yatırılması ve İşçinin Haklı Feshi

Türk çalışma hukukunun temel dayanaklarından biri olan İş Kanunu, işçi ile işveren arasındaki menfaat dengesini korumaya yönelik önemli hükümler içermektedir. Bu bağlamda 4857 Sayılı İş Kanunu'nun 24. maddesi, işçinin haklı nedenle derhal fesih hakkını düzenlemekte ve işçi açısından çok önemli bir güvence sunmaktadır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 23.01.2020 tarihli ve 2016/12008 E., 2020/1047 K. sayılı kararlısı, işçinin ücretin bir kısmının elden ödenmesi ve sigorta primlerinin eksik yatırılması gibi hukuka aykırı uygulamalarla karşı karşıya kalması durumunda haklı nedenle feshin şartlarını ayrıntılı şekilde ele almaktadır.

Hukuki Sorunlar

Ücretin bir kısmının elden ödenmesi hukuken geçerli midir?

Sigorta primlerinin gerçek ücret üzerinden yatırılmaması işçinin hangi haklarını ihlal eder?

İşçinin haklı nedenle fesih hakkının kullanılması hangi şartlara bağlıdır?

İşverenin, işçinin taleplerine kayıtsız kalması iş akdini nasıl etkiler?

Değerlendirme

1. Ücretin Elden Ödenmesi ve Hukuki Niteliği

İş hukukunun temel prensiplerinden biri olan ücretin tam ve zamanında ödenmesi ilkesi, hem 4857 sayılı Kanun hem de Anayasa ile güvence altına alınmıştır. Ücretin bir kısmının banka aracılığı ile, geri kalanının ise elden ödenmesi uygulaması, Yargıtay’a göre işverenin ücret ödeme borcuna aykırı davranması anlamına gelir. Bu durum, İş Kanunu'nun 24/II-e maddesi uyarınca işçi açısından haklı nedenle fesih sebebidir.

Yargıtay 9. HD. 2016/12008 E., 2020/1047 K. sayılı karar da bu yorumu desteklemektedir. Kararda, davacının aylık ücretinin önemli bir kısmının elden ödendiği tespit edilmiş, bu uygulama işverenin ücretin şekline ilişkin yasal yükümlülüğünü ihlal ettiği gerekçesiyle hukuka aykırı bulunmuştur.

2. Sigorta Primlerinin Gerçek Ücret Üzerinden Yatırılmaması

Sosyal güvenlik hakkı, Anayasa’nın 60. maddesi ile koruma altına alınmış temel bir haktır. İşverenin, çalışan için ödeme yaptığı tüm ücretleri Sosyal Güvenlik Kurumu’na gerçek değeriyle bildirme yükümlülüğü vardır. Uygulamada yaygın olan “asgari ücret gösterilip elden fark verilmesi” yöntemi, sigorta primlerinin eksik yatırılması sonucunu doğurduğu gibi, uzun vadede emeklilik haklarını ve sağlık hizmetlerinden yararlanma düzeyini de olumsuz etkiler.

Kararın incelenen bölümlerinde, bu uygulamanın işçi açısından ekonomik ve sosyal hak kaybına neden olduğu, bu nedenle 4857 sayılı Kanun’un 24/II-f maddesi uyarınca haklı nedenle fesih sebebi teşkil ettiği vurgulanmıştır.

3. İşçinin Haklı Nedenle Fesih Hakkının Şartları

Kanun işçiye, ücretin yasal şekilde ödenmemesi, sigorta primlerinin eksik yatırılması gibi çalışma koşullarını temelden etkileyen durumlarda derhal fesih hakkı tanımaktadır. Bu hakkın kullanılabilmesi için işçinin durumu öğrenmesinden itibaren makul bir süre içinde fesih bildiriminde bulunması gerekir.

Somut olayda işçi, şirket yetkililerine defalarca başvurarak maaşın gerçek ücret üzerinden SGK'ya bildirilmesini istemiş, bu talepler reddedilince ihtarname ile iş akdini feshetmiştir. Bu eylemler, hem hakkın kullanımında özenli davranıldığını hem de fesih için gerekli şartların oluştuğunu göstermektedir.

4. İşverenin İşçi Talebine Karşı Tutumu ve İş Akdine Etkisi

İşverenin, işçinin yasal ve makul taleplerine duyarsız kalması veya bunları açıkça reddetmesi, iş ilişkisini güven esasından uzaklaştıran bir durumdur. İş Kanunu, iş ilişkisini karşılıklı güvene dayalı olarak tanımlar. İşverenin, işçinin SGK primlerinin gerçek ücret üzerinden yatırılması talebine olumsuz yaklaşması, işverenin dürüstlük kuralına aykırı davrandığını ve işçiyi yanıltarak haksızlığa uğrattığını göstermektedir.

İşçinin bu durum karşısında sözleşmesini feshetmesi, hukuken geçerli ve meşrudur. Yargıtay kararında da belirtildiği gibi, işçi, işvereni bilgilendirmiş, taleplerine olumsuz yanıt alınca yasal hakkını kullanarak iş sözleşmesini sona erdirmiştir.

Sonuç

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin incelediğimiz kararında olduğu gibi, işçinin sosyal güvenlik haklarının ihlali, ücretin eksik ve usulsüz şekilde ödenmesi gibi uygulamalar, işçiye 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında haklı nedenle fesih imkânı tanımaktadır. Bu gibi durumlarda işçinin hakkını bilinçli şekilde araması ve yargı mercilerinin konuya duyarlılıkla yaklaşması, iş hukukunun sosyal adalet işlevinin gerçekleşmesi açısından hayati öneme sahiptir. Karar, yalnızca somut uyuşmazlığı değil, genel uygulamaları da yönlendirecek nitelikte olup, işverenlerin yasal yükümlülüklerini ihmal etmemeleri gerektiğini açık biçimde ortaya koymaktadır.

T.C.

YARGITAY

9. HUKUK DAİRESİ

E. 2016/12008

K. 2020/1047

T. 23.1.2020

DAVA : Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi taraflar vekillerince istenilmekle, temyiz taleplerinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

KARAR : A- ) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili; müvekkilinin 12.03.2007 tarihinden 07.01.2014 tarihine kadar davalı şirket bünyesinde şehirler arası ağır vasıta tır şoförü olarak çalıştığını, aylık gelirinin harcırahlar ile beraber yaklaşık 2.200,00 TL olduğunu, davalı şirkette çalışma hayatı boyunca sefer prim hariç asgari ücret tutarının yaklaşık iki katı kadar ücret aldığı halde bu ücretin yasal asgari ücret miktarının bankaya yatırıldığını, geri kalanının ise elden ödendiğini, davalı işverenin işçilerin maaşının SGK nezdinde net ücret üzerinden gösterilmediğini, maaşların asgari ücret üzerinden gösterildiğini, davacının gerçek maaşının SGK nezdinde düzeltilmesi için yaptığı ısrarlı taleplerin şirket yetkilisi tarafından reddedildiğini, davalı şirkette çalıştığı süre boyunca yıllık izin dahi kullanamadığını buna rağmen SGK primlerinin eksik yatırıldığını bu sebeple iş aktini ihtarname ile haklı nedenle feshettiğini belirterek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti, ücretli izin alacağı, ulusal bayram ve genel tatil çalışması alacaklarının davalıdan tahsilini talep ve dava etmiştir.

B- ) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı vekili, davacı yanın istemlerinin zamanaşımına uğradığını, davacı yanın çalışma sürelerinin şirketin araç takip cihazı olan Arvento sisteminden tespit edilebileceğini, davacının fazla mesai yapmadığını, çok nadir de olsa fazla mesai yapması gereken durumlarda fazla mesai karşılığı olarak ücretinin ödendiğini, davacının yıllık izinlerini kullandığını savunarak davanın reddini talep etmiştir.

C- ) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece toplanan deliller ve bilirkişi raporuna dayanılarak davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

D- ) Temyiz:

Kararı taraflar vekilleri temyiz etmiştir.

E- ) Gerekçe:

1- )Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, tarafların aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2- ) Davacı iş sözleşmesinin 08.01.2014 tarihinde haklı nedenle feshedildiğini ileri sürmüş ve kıdem tazminatı talebinde bulunmuştur. Davalı işveren iddia edilen tarihten sonrasına ait devamsızlık tutanaklarına dayanmış ve davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece taraflar arasında ücret artışı üzerine meydana gelen uyuşmazlık nedeniyle davacının işyerini terkettiği ve buna göre kıdem tazminatına hak kazanmadığı gerekçesiyle isteğin reddine karar verilmiştir.

Davacı işçi fesih bildiriminde sigorta primlerinin asgari ücret üzerinden eksik ödendiğini, fazla çalışma, hafta tatili ve ulusal bayram - genel tatil günlerinde çalışmasına rağmen karşılığının ödenmediğini ileri sürmüş yapılan yargılama sonunda sigorta primlerinin eksik ödendiği, fazla çalışma ve ulusal bayram - genel tatil alacaklarının ödenmediği belirlenmiştir.

Davacının iş sözleşmesinin feshi 4857 Sayılı İş Kanunu'nun 24/II-e,f maddesine göre haklı nedene dayandığından kıdem tazminatı isteğinin kabulü gerekirken reddi hatalıdır.

3- ) Davacı işçi fazla mesai ve ulusal bayram - genel tatil ücretlerinin ödenmediğini ileri sürerek bu yönde talepte bulunmuş mahkemece tanık beyanlarına göre yapılan hesaba itibar edilerek istekle ilgili karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde %30 oranında hakkaniyet indirimi yapıldığının belirtilmesine rağmen % 70 oranında indirime gidilmiş ve alacağın %30 u hüküm altına alınmıştır. Her iki alacakta da hakkın özüne aykırılık oluşturmayacak şekilde indirime gidilmelidir.

4- ) Dosyaya sunulan imzalı ücret bordrolarında genel olarak aylık 50 TL fazla mesai ödemesi yer almakta olup dosyadaki delil durumuna göre yapılan ödemenin sembolik düzeyde kaldığı, fazla çalışmanın tamamını karşılamaktan çok uzak olduğu anlaşılmakla fazla çalışma ücretinin hüküm altına alınması isabetli ise de yapılan ödeme tutarlarının mahsup edilmemesi hatalıdır. Mahsup, taktiri indirim sonucu bulunacak tutardan yapılmalıdır.

SONUÇ : Temyiz olunan kararın, yukarıda yazılı nedenlerden dolayı BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine 23.01.2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Av. Ahmet Can

Mail : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp : 0 532 409 18 85

Yasal güncellemelerden haberdar olmak için Abone Olun ⇛ 🔁

Diğer Yazılarımız Ve Kararlar:

İşe İade Kararı Sonrası İş Koşullarında Aleyhe Değişiklik: Fiilî Başlatmama Hâli ve Hukuki Sonuçları

Mesleki Yeterlilik Yoksa, Sorumluluk Kaçınılmazdır

Ücret Kesme Cezasında Sınırlar ve Çözüm Önerileri

İşten Çıkarılma Durumunda Haklarınız Neler?

İşçinin Prim Talep Hakkı: Süre ve Çalışma Kriterleri

İş Hayatında İbraname Gerçekten Her Şeyi Siler mi?

Fazla Mesai, Hafta Tatili ve UBGT Ücretleri: İşverenin Delil Sorumluluğu ve Tanık Beyanlarının Hukuki Önemi