Toplum Yararına Program Kapsamında Çalışanların Sosyal Güvenlik Hakkı ve Hizmet Tespiti Dava Hakları 

Hizmet tespiti davalarında, aynı çalışma dönemine ilişkin olarak taraflar arasında görülen ve işçinin fiili çalışmasını saptayan işçilik alacağı davası dosyası, çalışma olgusunun ispatı açısından kuvvetli delil teşkil eder. İşçilik alacaklarının hesaplanmasına esas alınan eylemli çalışma süreleri ve kabul edilen maddi vakıalar, sigortalılık süresinin tespitinde de mahkemeyi bağlayıcı nitelik taşır.

Kamu kurumları nezdinde yürütülen özel istihdam veya toplum yararına çalışma projeleri kapsamında istihdam edilen işçilerin açacağı hizmet tespiti davalarında pasif husumet, işçinin eylemli olarak iş görme edimini sunduğu ve emir-talimatı altında çalıştığı asıl kamu kurumuna yöneltilmelidir. İşçinin sözleşmesel işlemleri, ücret ödemeleri veya prim bildirimlerinin farklı bir idari merci (örneğin istihdam kurumu) tarafından yapılması, işçiden bilfiil yararlanan ve işi sevk ve idare eden kurumun işverenlik sıfatını ve dolayısıyla taraf ehliyetini ortadan kaldırmaz .

Kayıtdışı bırakılan eylemli çalışma sürelerinin ispatında; işverenin kurumsal iç yazışmaları, işyerinde günlük olarak tutulan fiziki imza ve devam çizelgeleri ile resmi denetim tutanaklarındaki olası maddi hataların düzeltilmesine dair kayıtlar, üstün ispat gücüne haiz yazılı delil mahiyetindedir. Bu nitelikteki resmi belgelerin ve işyeri kayıtlarının tarafsız tanık beyanlarıyla da bütünleşik olarak doğrulanması, fiili çalışmanın kesintisizliğini hukuken şüpheye mahal bırakmayacak şekilde kanıtlar .

Sosyal güvenlik sistemine hiç bildirilmeyen veya eksik bildirilen hizmetlerin tespiti talebiyle açılacak davalar, hizmetin fiilen sona erdiği yılın sonundan başlayarak beş yıllık hak düşürücü süreye tabidir. Hukuki niteliği gereği re'sen gözetilmesi gereken bu sürenin geçirilmemiş olması hâlinde, mahkemece işin esasına girilerek tarafların sunduğu tüm deliller ışığında eylemli çalışma olgusunun varlığı incelenmelidir .

Belirli süreli kamu istihdam projeleri veya destek programları kapsamında kuruma bildirilen çalışma süreleri arasında yer alan ve sigortasız geçilen boşluk dönemlerindeki fiili çalışmanın varlığı, işyerinin olağan işleyişine dair yazılı belgelerle ispatlanabilir. İhtilaflı sigortasız dönemde işyeri adına mal alımına dair düzenlenen teslim tutanakları, faturalar veya hesap fişlerinde işçinin çalışan sıfatıyla imzasının bulunması, eylemli çalışmanın ve hizmet akdinin kesintisiz devam ettiğini gösteren güçlü ve objektif bir delil niteliğindedir. 

İşveren tarafından resmi kurumlara yapılan işe giriş ve çıkış bildirimlerinin, işçinin işyerindeki eylemli çalışmasını yansıtmadığı durumlarda, uyuşmazlığın çözümünde maddi gerçeğin tespiti esastır. Resmi kayıtlarda işten ayrılmış ve daha sonra yeniden işe alınmış gibi görünmesine rağmen, ara dönemde eylemli olarak işgörme edimini sunmaya devam eden işçinin sigortasız çalışmalarının tanık beyanları ve yazılı işyeri evrakı ile doğrulanması hâlinde, hizmetin kesintisizliğine hükmedilmelidir.

Hizmet tespiti davalarında, idare veya ferî müdahil Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ileri sürülen salt kurumsal projelere dayalı süre kısıtlamaları savunması, eylemli çalışmanın somut işyeri kayıtları ve tanık anlatımlarıyla kanıtlanması karşısında hukuki geçerlilik taşımaz. Mahkemelerce, ispat araçlarının bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilerek işçinin işyeri organizasyonu içindeki fiili durumunun saptanması, sosyal güvenlik hakkının korunmasının mutlak bir gereğidir.

Hizmet Tespiti, İşçilik Alacağı Davası, Kuvvetli Delil, Pasif Husumet, Kamu İstihdam Projeleri, Toplum Yararına Program, İşveren Sıfatı, Fiili Çalışma, İspat Yükü, Yazılı Delil, İşyeri Kayıtları, Hak Düşürücü Süre, Sosyal Güvenlik Hakkı.Fiili Çalışma, Kesintisiz Çalışma, İspat Yükü, Yazılı Delil, Zımni İş İlişkisi, Kamu İstihdam Projeleri, Maddi Gerçeğin Tespiti, Sosyal Güvenlik Hakkı, Teslim Tutanağı.

YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ E. 2023/8067 K. 2023/9349 T. 5.10.2023

DAVA : Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne, karar verilmiştir.

Kararın, davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı ve fer'i müdahil Kurum tarafından temyiz edilmekle;kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

KARAR : I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Yavuz Selim Orta Okulunda işçi olarak 12.12.2016-28.02.2017 tarihleri arasında kesintisiz çalışmış olmasına rağmen, 12.02.2017-28.02.2017 tarihleri arasındaki 16 günlük hizmetinin Kuruma bildirilmediğini belirterek, 12.12.2016-28.02.2017 tarihleri arasında kesintisiz geçen ve Kuruma bildirilmeyen çalışmalarının tespitini istemiştir.

II. CEVAP

1.Davalı ... vekili, husumet itirazında bulunarak, haksız açılan davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

2.Feri müdahil Kurum vekili, davanın 5 yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılması gerektiğini, çalışma olgusunun ispatlanması gerektiğini belirterek; haksız açılan davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi'nin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesi'nin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda; davacı ile müvekkil Bakanlık arasında kurulmuş bir iş ilişkisinin bulunmadığını, davacının maaş ödemeleri ve sigorta primlerinin Türkiye iş Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından yapıldığını, husumetin İş Kurumuna yönelitilmesi gerektiğini, davacının Toplum Yararına Program kapsamında çalıştırıldığını ve Türkiye İş Kurumunun yazısı doğrultusunda görevlendirildiği okuldan ayrılış işleminin yapıldığını, haksız açılan davanın reddine karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir.

2. Feri müdahil Kurum vekili istinaf başvurusunda; davanın 5 yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılmadığını, çalışma olgusunun açıkça ortaya konulması gerektiğini, eksik araştırma ile yazılı şekilde çalışmanın kanıtlanamadığını belirtmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesi'nin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın hizmetin bittiği yılı takip eden 5 yıl içerisinde hak düşürücü süre içerisinde açıldığı, hizmet bildiriminin davalı MEB tarafından yapıldığı ve çalışmanın MEB'e bağlı okullarda geçtiği, husumetin doğru yöneltildiği, Kurumun iç yazışmalarından davacının 12.02.2017 tarihinde davacının çalışmadığı başka bir okulda (Hasanpaşa Ortaokulu) yapılan denetim sırasında isimlerinin sehven kayda geçtiğinin ancak davacının Yavuz Selim Ortaokulunda çalışmaya devam ettiğinin bildirildiği, davacının açtığı işçilik alacağı davasında da nizalı dönemde davalı işyerinde çalıştığı kabul edilerek alacak hesabı yapıldığı, alacak dosyasının eldeki davada kuvvetli delil mahiyetinde olduğu, işyeri devam çizelgesinde davacının 28.02.2017 tarihine kadar işe geldiğine ilişkin imzasının bulunduğu, çalışmanın tanık ...'in beyanı ile de doğrulandığı gerekçeleri ile başvuruların esastan reddine, dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesi'nin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde, davalı ve fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davalı vekili, istinaf sebepleri ile aynı gerekçelerle temyiz kanun yoluna başvurmuştur.

2.Fer'i müdahil Kurum vekili, istinaf sebepleri ile aynı gerekçelerle temyiz kanun yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369. maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371. maddeleri, 5510 Sayılı Sosyal Güvenlik ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 86. maddesi.

3. Değerlendirme

1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 Sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davalı ve fer'i müdahil vekilerince, temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

SONUÇ : Açıklanan sebeplerle ;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 Sayılı Kanun'un 370. maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 05.10.2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ E. 2025/5499 K. 2025/11487 T. 8.9.2025

DAVA : Bölge Adliye Mahkemesi kararı feri müdahil Kurum vekili ve davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

KARAR : I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı ... bünyesinde faaliyet gösteren ... Mah. ... Sok. No:1-3 .../Manisa adresindeki ... Kıraathanesi isimli iş yerinde temizlik görevlisi olarak 20.06.2018 tarihinde işe başladığını ve İş-Kur kanalı ile giriş yaptığı söz konusu .... sicil numaralı işyerindeki SGK girişi davalı Kurum tarafından aynı tarihte yapıldığını, davacının söz konusu iş yerinde çalışmaya devam etmesine rağmen davalı kurum tarafından ... numaralı işyerinden 31.10.2018 tarihinde işten çıkışının yapılarak fer'i müdahil SGK Başkanlığına bildirildiğini, ancak davacının fiilen çalışmasına sigortasız olarak devam ettiğini, davalı ... Başkanlığının sigortasız olarak çalıştırdığı davacının SGK girişini tekrar 23.02.2019 tarihinde bu sefer ... işyeri numarası ile farklı bir işyerinden yaptığını ve hizmet akdinin sona erdiği 31.07.2019 tarihine kadar fer'i müdahil SGK Başkanlığına bildirdiğini, 20.06.2018 – 31.07.2019 tarihleri arasında kesintisiz olarak davalı ... bünyesinde çalışan davacının 01.11.2018 – 22.02.2019 tarihleri arasındaki 3 ay 22 günlük çalışmasının fer'i müdahil SGK Başkanlığına bildirilmediğini, davacının sigortasız olarak çalıştığı dönemde görev yaptığı Millet Kıraathanesine alım yapılan Su ve Keklere ilişkin Teslim Tutanakları ve Hesap Fişlerinde çalışan sıfatı ile imzasının bulunduğunu beyanla 01.11.2018 – 22.02.2019 tarihleri arasındaki bildirilmeyen hizmetlerinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; hak düşürücü sürenin geçtiğini, davacının Park ve Bahçeler Müdürlüğünün yürüttüğü İş-Kur toplum yararına programı kapsamında 20.06.2018 – 31.10.2018 tarihleri ve yine aynı program kapsamında 23.02.2019 – 31.07.2019 tarihleri arasında çalıştığının tespit edildiğini, iddia konusu dönemde çalışmasına ilişkin bilgi-belge bulunmadığını beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Feri Müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi'nin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne, ... Sigorta sicil numaralı ... TC. Kimlik numaralı davacı ...'ın davalı ... Başkanlığının ... sicil sayılı ... Kıraathanesi ve Kütüphanesi isimli işyerinde 01.11.2018 - 22.02.2019 tarihleri arasında toplam 112 gün asgari ücret ile çalıştığı ve bu çalışmaların feri müdahil kuruma bildirilmediğin tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesi'nin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde feri müdahil Kurum vekili ve davalı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesi'nin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; sadece davacı tanıklarının beyanları esas alınarak davanın kabulüne karar verilmesinin hatalı olduğunu, davacının çalışmalarının bildirilen süre kadar olduğunu beyanla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Feri Müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; davanın yazılı deliller ile ispat edilemediğini beyanla karar kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 Sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup feri müdahil Kurum vekili ve davalı vekili tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

SONUÇ : Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 Sayılı Kanun'un 370. maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 08.09.2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.