Toplum Yararına Program (TYP) Kapsamında Kurulan İş İlişkisinin Hukuki Niteliği ve Görevli Yargı Yolu

Toplum yararına program ( TYP ), işsizliğin yoğun olduğu dönemlerde veya yerlerde doğrudan veya yüklenici eli ile toplum yararına bir iş ya da hizmetin gerçekleştirilmesi yoluyla özellikle istihdamında zorluk çekilen işsizlerin çalışma alışkanlık ve disiplininden uzaklaşmalarını engelleyerek işgücü  piyasasına uyumlarını amaçlayan ve bunlara geçici gelir desteği sağlayan programları olarak tanımlanmıştır. 

Toplum yararına programın ( TYP ) temel hedefi, bir taraftan toplum yararına bir iş ya da hizmetin gerçekleştirilmesi, diğer taraftan istihdamında zorluk çekilen işsizlere geçici gelir desteği sağlamaktır. 

Toplum yararına programın ( TYP ) uygulanması ve süresi, programa katılım koşulları, katılımcıların taşıması gereken koşullar ile katılım süresi gibi hususları 12/03/2023 tarih ve 28585 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan Aktif İşgücü Hizmetleri Yönetmeliğinde ve 

29 Mayıs 2022 tarih ve 31850 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulan Toplum Yararina Programların Yürütülmesine İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte tüm detayları ile düzenlenmiştir. 

Kamu kurumlarında toplum yararına program ( TYP ) kapsamında çalışan katılımcılar iş görme edimini yerine getirmektedir. Böylece katılımcı ile katılımcıyı çalıştıran taraf arasında belirli süreli iş sözleşmesi kurulduğu kabul edilmektedir. 

Toplum yararına programdan ( TYP ) yararlanma süresinin sona ermesiyle sözleşme de sona ermektedir. 

Kamu kurumlarında toplum yararına program ( TYP ) kapsamında çalışan katılımcılar iş görme edimini yerine getirdiği, böylece katılımcı ile katılımcıyı çalıştıran taraf arasında belirli süreli iş sözleşmesi kurulduğu ve programdan ( TYP ) yararlanma süresinin sona ermesiyle sözleşme de sona ermiş olduğu için taraflar arasında idare hukuku alanına giren bir ilişkinin mevcut olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.

7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca, 4857 Sayılı İş Kanununa veya 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun İkinci Kısmının Altıncı Bölümünde düzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ile işveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlü hukuk uyuşmazlıklarına i̇lişkin dava ve işlerin görüm ve çözümünün, İş Mahkemelerinin görev alanına girdiği dikkate alındığında, uyuşmazlığın görüm ve çözümünde adlî yargı yerinin görevli olduğu açıktır.

DANIŞTAY 12. DAİRE E. 2022/2263 K. 2025/980 T. 26.2.2025

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :

Dava konusu istem: Toplum yararına program ( TYP ) kapsamında çalışan davacının, 25/09/2020 tarihi itibarıyla çalışma süresinin dolduğundan bahisle, görevinden ayrılışının yapılmasına ilişkin Foça Kaymakamlığı ... İlkokulu Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; ilgili mevzuat hükümlerinden, bir katılımcının 12 aylık süre zarfında toplum yararına programdan ( TYP ) yararlanma süresinin ayrı ayrı olarak veya bir defada en fazla 9 ay olabileceği, 9 aylık sürenin ise katılımcının yararlanmaya başladığı tarihten itibaren başlayacağı ve katılımcıların yararlanmaya başladığı tarihten 12 ay sonra yeniden yararlanma hakkının doğacağının anlaşıldığı, bu durumda, davacının ilk olarak 07/10/2019 tarihinde toplum yararına programdan ( TYP ) yararlanmaya başladığı, bu yararlanmanın 30/06/2020 tarihine kadar devam ettiği, bu kapsamda davacının toplamda 265 gün toplum yararına programdan ( TYP ) yararlandığı hususunda taraflar arasında herhangi bir ihtilafın bulunmadığı; öte yandan, davacının 21/09/2020 tarihinde ikinci kez toplum yararına program ( TYP ) katılımcısı olarak girişinin yapıldığı, bu tarihe kadar davacının toplam 265 gün programdan yararlandığı, dolayısıyla ilave 5 gün daha anılan programdan yararlanması durumunda 12 aylık süre içerisinde 9 ay toplum yararına programdan ( TYP ) yararlanmış olacağının görüldüğü, bu durumda, davacının, 5 gün ilave yararlanma süresinden sonra toplum yararına programdan ( TYP ) yararlanabilmesi için anılan programa giriş tarihi olan 07/10/2019'dan itibaren 12 aylık sürenin geçmesi gerektiğinden, davacının 12 aylık süre zarfından toplam 270 gün yani 9 ay yararlanması üzerine toplum yararına programdan ( TYP ) ayrılışının yapılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : İdarenin önce işe başlatıp sonra tebliğ yapılmaksızın sözlü olarak işe son vermesinin mağduriyetine yol açtığı, ikinci kez programa dahil edilmekle, bir sonraki programdan katılımcı olarak tekrar yararlandırılmasının engellendiği, keyfi olarak hareket edildiği belirtilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davalı idarelerden Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından; ilgili mevzuat gereğince, bir katılımcının toplum yararına programdan ( TYP ) 12 ay içerisinde en fazla 9 ay süreyle yararlanabileceği, ilk programdan 265 gün yararlanan davacının, ikinci olarak başladığı programdan da 5 gün yararlanarak, toplamda 270 gün ile 12 ay içinde maksimum yararlanma süresi olan 9 ayı tamamladığı, davacının imzaladığı toplum yararına program katılımcı taahhütnamesi ile tüm haklarını öğrendiği, toplum yararına programdan ( TYP ) yararlanma süresi ve diğer hakları ile ilgili olarak yazıyla da bilgilendirildiği belirtilerek, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuş olup, davalı idarelerden Foça Kaymakamlığı tarafından; savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİNİN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:

KARAR : İNCELEME VE GEREKÇE:

MADDİ OLAY :

07/10/2019 - 30/06/2020 tarihleri arasında İzmir Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü ile Foça İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü arasında düzenlenen toplum yararına program ( TYP ) kapsamında katılımcı olarak çalışan davacının, toplam yararlanma süresinin 265 gün olduğu, sonrasında 21/09/2020 tarihinde yeniden toplum yararına program ( TYP ) katılımcısı olarak girişinin yapılması üzerine, 25/09/2020 tarihinde 9 aylık çalışma süresinin dolmasına istinaden çıkış işlemi gerçekleştirilmiştir.

Foça Kaymakamlığı ... İlkokulu Müdürlüğünün Foça İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne hitaplı ... tarih ve ... sayılı dava konusu işlemiyle, ilgi ... tarih ve ... sayılı yazısı gereğince çalışma süreleri dolan toplum yararına program ( TYP ) personelinin okuldaki görevinden ayrıldığı bildirilmiştir.

Davacının; 26/10/2020 tarihinde hem Türkiye İş Kurumu Çiğli Hizmet Merkezine, hem de Foça İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne yaptığı görevine son verilmesi işleminin iptali ile prim ödemelerinin yapılarak yoksun kaldığı parasal haklarının ödenmesi yönündeki taleplerinin reddi üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:

5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun ''Sigortalı sayılanlar'' başlıklı 4. maddesinde; ''Birinci fıkranın ( a ) bendi gereği sigortalı sayılanlara ilişkin hükümler;... g ) Türkiye İş Kurumu tarafından düzenlenen Toplum Yararına Çalışma Programlarından yararlananlar, hakkında da uygulanır. Bu fıkranın ( g ) bendinde sayılanlar için Türkiye İş Kurumu prim ödeme yükümlüsü olmakla birlikte bu Kanun kapsamında işyeri ve işveren sayılmaz.'' ve ''Uyuşmazlıkların çözüm yeri'' başlıklı 101. maddesinde; ''Bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür.'' kuralları yer almaktadır.

7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun ''Görev'' başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında; ''İş mahkemeleri; a ) 5953 Sayılı Kanuna tabi gazeteciler, 854 Sayılı Kanuna tabi gemiadamları, 22/5/2003 tarihli ve 4857 Sayılı İş Kanununa veya 11/1/2011 tarihli ve 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanununun İkinci Kısmının Altıncı Bölümünde düzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ile işveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlü hukuk uyuşmazlıklarına,

b- ) İdari para cezalarına itirazlar ile 5510 Sayılı Kanun'un geçici 4. maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzere Sosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun taraf olduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklara,

c- ) Diğer kanunlarda iş mahkemelerinin görevli olduğu belirtilen uyuşmazlıklara, ilişkin dava ve işlere bakar.'' hükmüne yer verilmiştir.

4857 Sayılı İş Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinin birinci fıkrasında; ''Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren, işçi ile işveren arasında kurulan ilişkiye iş ilişkisi denir..." ve "Belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesi" başlıklı 11. maddesinin birinci fıkrasında; "İş ilişkisinin bir süreye bağlı olarak yapılmadığı halde sözleşme belirsiz süreli sayılır. Belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan iş sözleşmesi belirli süreli iş sözleşmesidir." kuralına yer verilmiştir.

4904 Sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu'nun 32. maddesinin birinci fıkrasının ( c ) bendi, 4046 Sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun'un 21. maddesinin birinci fıkrası, 4447 Sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'nun 48. maddesinin altıncı fıkrasının ( d ) bendi ile yedinci fıkrasına dayanılarak hazırlanan ve 12/03/2013 tarih ve 28585 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan Aktif İşgücü Hizmetleri Yönetmeliği'nin ''Tanımlar ve kısaltmalar'' başlıklı 4. maddesinde; ''Toplum yararına program ( TYP ): İşsizliğin yoğun olduğu dönemlerde veya yerlerde doğrudan veya yüklenici eli ile toplum yararına bir iş ya da hizmetin gerçekleştirilmesi yoluyla özellikle istihdamında zorluk çekilen işsizlerin çalışma alışkanlık ve disiplininden uzaklaşmalarını engelleyerek işgücü piyasasına uyumlarını amaçlayan ve bunlara geçici gelir desteği sağlayan programları'', ''İstekli: Hizmet alımına teklif verenleri,'', ''Yüklenici: Bu Yönetmelik kapsamındaki hizmetlerin yürütülmesi amacıyla sözleşme ve/veya protokol imzalanan hizmet sağlayıcıları,'', ''Katılımcı: Toplum yararına program, girişimcilik eğitim programları ve işbaşı eğitim programlara katılanları...'' ifade ettiği kuralı; ''Kurs ve programların uygulanması'' başlıklı 8. maddesinde; ''...bu Yönetmelik kapsamındaki aktif işgücü hizmetleri, işbirliği veya hizmet alımı yoluyla gerçekleştirilir.'', ''TYP uygulanacak alanlar'' başlıklı 65. maddesinde; ''Çevre temizliği, kamusal altyapının yenilenmesi, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmî okullarda çevre düzenlemesi, bakım onarım ve temizlik işleri yapılması, restorasyon, tarihî ve kültürel mirasın korunması, ağaçlandırma, park düzenlemeleri, vadi ve dere ıslahı, erozyon engelleme çalışmaları...'' ve ''TYP'nin tamamlanması'' başlıklı 72. maddesinde; ''TYP, sözleşmede belirlenen sürenin tamamlanmasıyla sona erer. Başlangıçta sözleşmede belirlenen TYP süresi sonradan uzatılamaz.” kuralları yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

Yukarıda açık metinlerine yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; toplum yararına programın ( TYP ) temel hedefinin, bir taraftan toplum yararına bir iş ya da hizmetin gerçekleştirilmesi, diğer taraftan istihdamında zorluk çekilen işsizlere geçici gelir desteği sağlamak olduğu; programın uygulanması ve süresi, programa katılım koşulları, katılımcıların taşıması gereken koşullar ile katılım süresi gibi hususların, 12/03/2023 tarih ve 28585 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan Aktif İşgücü Hizmetleri Yönetmeliği'nde tüm detayları ile düzenlendiği anlaşılmaktadır.

Olayda; davacının, Foça İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı okullarda toplum yararına program ( TYP ) kapsamında çalışmakla iş görme edimini yerine getirdiği, böylece katılımcı ile katılımcıyı çalıştıran taraf arasında belirli süreli iş sözleşmesi kurulduğu, toplum yararına programdan ( TYP ) yararlanma süresinin sona ermesiyle sözleşmenin de sona erdiği, dolayısıyla taraflar arasında idare hukuku alanına giren bir ilişkinin mevcut olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.

7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca, 4857 Sayılı İş Kanunu'na veya 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun İkinci Kısmının Altıncı Bölümünde düzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ile işveren veya işveren vekilleri arasında, iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlü hukuk uyuşmazlıklarına ilişkin dava ve işlerin görüm ve çözümünün, İş Mahkemelerinin görev alanına girdiği dikkate alındığında, uyuşmazlığın görüm ve çözümünde adlî yargı yerinin görevli olduğu açıktır.

Bu itibarla, davanın görev yönünden reddine karar verilmesi gerekmekte iken, işin esasına girilmek suretiyle verilen davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

SONUÇ : Açıklanan nedenlerle;

1. 2577 Sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,

2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,

3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, kesin olarak, 26.02.2025 tarihinde, oybirliğiyle karar verildi.