Giriş

İşgücü piyasalarında yetenekli çalışanların mobilitesi, rekabetin temel unsurlarından biridir. Ayartmama anlaşmaları (no-poaching agreements), rakip teşebbüslerin birbirlerinin çalışanlarına iş teklif etmemesi veya bunları işe almaması yönündeki doğrudan veya dolaylı mutabakatlar, bu mobilitenin engellenmesi suretiyle rekabeti sınırlayabilmektedir. Türk Rekabet Hukuku’nda bu tür anlaşmalar, özellikle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (RKHK) 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırlayıcı anlaşma veya uyumlu eylem olarak değerlendirilme riski taşımaktadır. Söz konusu uygulamalar, hem teşebbüsler arası rekabeti hem de işgücü piyasasının dinamizmini olumsuz etkileyebilmekte, nihayetinde tüketicilere ve ekonomiye yansıyan verimsizliklere yol açabilmektedir.

Hukuki Çerçeve

RKHK m. 4, rekabeti sınırlayıcı anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararlarını yasaklamaktadır. Ayartmama anlaşmaları, rakip teşebbüsler arasında işgücü talebini ve ücret rekabetini kısıtlayarak fiyat (ücret) tespiti niteliği taşıyabilmektedir. Rekabet Kurulu kararları ve doktrin, bu tür mutabakatları per se (kendi başına) rekabet ihlali olarak nitelendirmeye yakın durmaktadır; zira çalışanların mobilitesi, teşebbüslerin rekabetçi baskı altında yenilikçi ve verimli olmasını sağlayan temel mekanizmalardan biridir.

Avrupa Birliği ve ABD rekabet otoritelerinin (örneğin DOJ/FTC 2016 kılavuzu) yaklaşımı da benzerdir: Açık ayartmama anlaşmaları, ücret tespiti anlaşmalarıyla birlikte ağır ihlal kategorisinde değerlendirilmektedir. Türk Rekabet Hukuku’nda da İlgili Pazar Kılavuzu ve Hâkim Durum Kılavuzu’ndaki ilkeler ışığında, işgücü piyasasının “ilgili pazar” olarak tanımlanabileceği ve bu pazarda rekabet kısıtlamalarının incelenebileceği kabul edilmektedir.

Süreç ve Değerlendirme Adımları

Teşebbüsler, işgücü piyasasında rekabet uyumlu politikalar geliştirirken şu adımları sistematik olarak değerlendirmelidir:

• Anlaşma Niteliğinin Tespiti: Yazılı, sözlü veya zımni (uyumlu eylem) herhangi bir mutabakatın varlığı araştırılmalıdır. Çalışanlara yönelik “karşılıklı iş almamak” yönündeki iletişimler, e-posta kayıtları veya sektörel toplantı tutanakları delil niteliği taşıyabilir.

• Rekabet Etkisi Analizi: Anlaşmanın işgücü piyasasında ücretleri baskılaması, yetenek mobilitesini azaltması veya pazar paylaşımı etkisi yaratması değerlendirilmelidir. De minimis kuralı (önemsizlik) uygulanabilir ancak kartel niteliği taşıyan hallerde bu istisna sınırlıdır.

• Muafiyet Olanaklarının İncelenmesi: RKHK m. 5 çerçevesinde bireysel veya grup muafiyeti (örneğin Ar-Ge veya uzmanlaşma tebliğleri) gündeme gelebilir; ancak ayartmama anlaşmalarının tüketici yararı ve rekabetin ortadan kalkmaması şartlarını karşılaması zordur.

• Riskli Davranışlardan Kaçınma: “Karşılıklı anlayış” veya “sektör normu” gibi yumuşak ifadelerle gizli koordinasyon riski taşıyan uygulamalardan uzak durulmalıdır.

Riskler

Ayartmama anlaşmaları tespit edildiğinde Rekabet Kurulu tarafından idari para cezası (RKHK m. 16 ve Ceza Yönetmeliği) uygulanabilir. Ayrıca, ihlal nedeniyle zarar gören çalışanlar veya rakipler tazminat davası açabilir. Yanlış adım, teşebbüsün itibar kaybına ve uzun süreli incelemelere yol açarak operasyonel belirsizlik yaratır. İşgücü piyasasında rekabet kısıtlaması, aynı zamanda genel rekabet kültürünü zayıflatır.

Belgeler ve Kayıt Tutma

• Çalışan sözleşmelerindeki rekabet yasağı (non-compete) hükümlerinin bireysel nitelikte olup olmadığını gösteren kayıtlar.
• Sektörel toplantı ve yazışmaların tam arşivi.
• İnsan kaynakları politikalarının rekabet hukuku uyumluluk değerlendirmesi.
• Olası soruşturma durumunda dosyaya giriş hakkı (2010/3 sayılı Tebliğ) kapsamında sunulacak deliller.

Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir; somut olayın özelliklerine göre hukuki değerlendirme değişebilir.

Türk Rekabet Hukukunda Ayartmama Anlaşmaları hakkında daha fazla bilgi için lütfen ahmetcan@ahmetcan.av.tr adresinden büromuzla iletişime geçin.

Etiketler: Ayartmama Anlaşmaları, No Poaching Agreements, RKHK m.4, İşgücü Piyasası, Rekabet Kısıtlaması, Rekabet Kurulu, Hâkim Durum, Muafiyet, İşgücü Rekabeti.

Bu Konuda Faydali Kaynakça:

Kanunlar

• Rekabetin Korunması Hakkında Kanun, 4054 sayılı. (1994). Resmî Gazete (Sayı: 22140).

• Sınai Mülkiyet Kanunu, 6769 sayılı. (2017). Resmî Gazete (Sayı: 29944).

• Türk Ticaret Kanunu, 6102 sayılı. (2011). Resmî Gazete (Sayı: 27846).

Yönetmelikler ve Tebliğler

• Dosyaya Giriş Hakkının Düzenlenmesine ve Ticari Sırların Korunmasına İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2010/3). (2010). Resmî Gazete (Sayı: 27556).

• Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik. (2009). Resmî Gazete (Sayı: 27142).

• Uzmanlaşma Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (Tebliğ No: 2013/3). (2013). Resmî Gazete (Sayı: 28719).

Kılavuzlar ve Rehberler

• Department of Justice & Federal Trade Commission. (2016). Antitrust guidance for human resource professionals. U.S. Department of Justice.

• Rekabet Kurulu. (2008). İlgili pazarın tanımlanmasına ilişkin kılavuz. Rekabet Kurumu.

• Rekabet Kurulu. (2013). Yatay işbirliği anlaşmaları hakkında kılavuz. Rekabet Kurumu.

• Rekabet Kurulu. (2014). Hâkim durumdaki teşebbüslerin dışlayıcı kötüye kullanma niteliğindeki davranışlarının değerlendirilmesine ilişkin kılavuz. Rekabet Kurumu.

• Rekabet Kurulu. (2014). Rekabet değerlendirmesi rehberi. Rekabet Kurumu.

Kitaplar ve Kurumsal Yayınlar

• Rekabet Kurumu. (2019). Rekabet terimleri sözlüğü (6. baskı). Rekabet Kurumu Yayınları.

• Rekabet Kurumu Ekonomik Analiz ve Araştırma Dairesi Başkanlığı. (2019). Rekabet kurulu kararlarında kullanılan iktisadi analizlere yönelik el kitabı. Rekabet Kurumu Yayınları.

Tezler ve Akademik Makaleler

• Çelen, A. (2010). Yatay yoğunlaşmaların tek taraflı etkilerinin belirlenmesinde talep tahmini ve simülasyon tekniklerinin uygulanması (Doktora tezi, Rekabet Kurumu). Rekabet Kurumu Yayınları.

• Çörüş, S. (2012). Kartellerin tespit edilmesinde davranışsal tarama teknikleri (Uzmanlık tezi, Rekabet Kurumu). Rekabet Kurumu Yayınları.

• Kalkan, E. (2013). Rekabet kurumunda birleşme devralma işlemlerinin değerlendirilmesinde yapılan iktisadi analizler: Besler Turyağ ve AFM/Mars kararları. Rekabet Dergisi, 14(3), 39-56.

• Korkut, Ş. D. (2015). Kartellerin semptomları ve iktisadi teşhisi: Yolun neresindeyiz?. Rekabet Dergisi, 16(3), 3-37.