Türkiye-Libya Sosyal Güvenlik Sözleşmesi hükümlerine göre Libya'da Türk işverenlerin çalıştırdıkları Türk işçilerinin uzun vadeli sigorta kolları primleri Türk Sosyal Sigorta Kurumuna ödenmekte olup, bu kişiler 506 Sayılı yasa kapsamında bulunmaktadırlar.

Türk İşveren Tarafından Libya'da Çalıştırılan Türk İşçiler

Türkiye Cumhuriyeti ile Libya Arap Halk Sosyalist Cemahiriyesi arasında 13/9/1984 tarihinde Trablus'ta imzalanan Sosyal Güvenlik Sözleşmesi ise 11/3/1985 tarihli ve 18691 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak 1/9/1985 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Sözleşmenin uygulanmasına ilişkin İdari Anlaşma 9/8/1985 tarihinde İstanbul'da imzalanarak 17 nci maddesine istinaden Sözleşme ile aynı tarihte yürürlüğe girmiştir.

Sözleşmenin 3 üncü maddesi gereğince Libya'da Türk işveren tarafından istihdam edilen işçiler malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası kolları bakımından Türk mevzuatına tabi olacaklardır.

Türk işveren tarafından Libya'da çalıştırılacak olan Türk işçilerin sigortalılığı hakkında Kurumun 22/2/2013 tarihli ve 2013/11 sayılı Genelgesi hükümleri uygulanacaktır.

Libya'da çalışan daimi işçilerin hastalık, iş kazası ve doğumdan dolayı kısa vadede nakdi yardımları İdari Anlaşmanın 5 inci maddesinin (b) fıkrası gereğince Libya mevzuatına göre işveren tarafından ödenecektir. Buna i̇lişkin SGK genelgesi

Prime esas kazancın tespitinde, işveren tarafından sosyal güvenlik kurumuna yapılan bildirimin gerçeği yansıtmadığının yazılı belgeler ve banka ödemeleriyle ortaya konulması halinde, sigortalının fiilen elde ettiği ücret esas alınmalıdır. Gerçek ücret üzerinden belirlenecek prime esas kazanç, mevzuatta öngörülen üst sınır gözetilerek düzeltilip sigortalının hizmet kayıtlarına işlenebilir.

YARGITAY 21. HUKUK DAİRESİ E. 2010/2768 K. 2011/3164 T. 5.4.2011

DAVA : Davacı, davalı işveren nezdinde murisinin 1.1.1986-31.12.2004, kendisinin ise 1.7.1983-31.12.2004 tarihleri arası çalıştığının tespitine karar verilmesini istemiştir.

Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kabulüne karar vermiştir.

Hükmün, davalılardan Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ….. tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tesbit edildi.

KARAR : 1-)Dosyadaki yazılara, toplanan delillere, hükmün dayandığı gerektirici nedenlere göre davalı Kurumun aşağıdaki bendin kapsamı dışındaki diğer temyiz itirazlarının reddine,

2-)Dava, davacının Türk işveren olan davalının Libya'da bulunan işyerinde 1.7.1983 - 31.12.2004, ölen eşi ………'nın 1.1.1986 - 31.12.2004 tarihleri arasında geçen ve kuruma bildirilmeyen sigortalı çalışmalarının tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, davanın kabulüyle davacı ……'nın 1.7.1983 - 31.12.2004 döneminde aylık 300,00 Libya Dinarı, muris Salih Tokmakçı'nın 1.1.1986 - 31.12.2004 döneminde aylık 350,00 Libya Dinarı ücret karşılığında davalı şirkette sürekli olarak çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

Türkiye Cumhuriyetiyle Libya Arap Cumhuriyeti arasında 1.10.1976 tarihinde yürürlüğe giren 31.8.1985 tarihinde yürürlükten kalkan, 1.9.1985 tarihinde yürürlüğe girip halen yürürlükte bulunan iki sosyal güvenlik anlaşması bulunmaktadır.

1.10.1976 tarihinde yürürlüğe giren Sosyal Güvenlik Sözleşmesi hükümlerine göre Türk İşveren yanında Libya'da geçen hizmetler gerek uzun, gerekse kısa vadeli sigorta kolları bakımından Libya mevzuatına tabi olup sözleşmenin 2 nci maddesinde belirtilen aylıklara hak kazanılması halinde sigortalının ve hak sahiplerinin Türkiye'deki sigortalılıklarıyla aynı zamana rastlamamak kaydı ile bu hizmetlerini birleştirebilecekleri, ancak uzun vadeli sigorta koluna tabi primlerinin ssk.'na transferinin mümkün olmadığı, bu anlaşma hükümlerinin akit taraflardan her birinin mevzuatı uyarınca anlaşmanın yürürlüğe girişi tarihinden önce ödenmiş prim devrelerine uygulanmayacağı, bu anlaşmanın yürürlükten kalkması tarihinden önce bu anlaşma hükümleri uyarınca kazanılmış bulunan tüm hakların etkilenmeyeceği kararlaştırılmıştır. Anlaşma hükümlerinden de anlaşılacağı üzere; "Uzun vadeli sigorta kolları yönünden Libya mevzuatına tabi olan hizmet süresinin 506 Sayılı Kanunun 79 uncu maddesine göre tespiti mümkün olmayıp ancak 3201 Sayılı Kanun hükümlerine göre borçlanılması olanaklıdır.

1.9.1985 tarihinde yürürlüğe giren Sosyal Güvenlik Sözleşmesinin 3 üncü maddesine göre akit taraflardan birinin ülkesinde iş üstlenen, diğer taraf kuruluş veya şirketlerinde çalışan daimi işçiler sosyal sigortaya tabi olup, bunların sağlık ve sosyal hizmetlerine dair primleri işin yapıldığı ülkenin mevzuatınca ödenir. Sözleşmenin 4 üncü maddesine göre Türk işveren yanında Libya'da geçen hizmetler uzun vadeli sigorta kolları bakımından işçinin tabiyetini taşıdığı “ ana ülke “ mevzuatına tabi olup işveren sigorta primlerini (işçi - işveren payları) ile maktu yardımlarını ana ülkedeki ilgili kuruluşa transfer etmekle yükümlüdür. Sözleşmenin 6 ncı maddesine göre bu sözleşmenin kapsamına giren daimi sigortalı işçiler ve bunların hak sahibi aile fertleri sosyal sigorta kapsamına giren her türlü aylıkları ve maktu yardımlarla ilgili haklarından dolayı müracaatlarını, esas ülkedeki Sosyal Güvenlik Kurumuna yaparlar. Bu haklarından dolayı çalışan ülkedeki Sosyal Sigorta Kuruluşları nezdinde bir talepte bulunamazlar. 1.9.1985 tarihinde yürürlüğe giren Sosyal Güvenlik Sözleşmesinin Uygulanmasına Dair İdari Anlaşmanın 2, 3, 5/b, 13 üncü maddelerinde de aynı hususlar tekrarlanarak Türk İşveren yanında Libya'da çalışan işçilerin sağlık, sosyal hizmet, iş kazası, hastalık ve doğum sebebiyle Libya mevzuatına, uzun vadeli sigorta kollarında ise “ ana ülke “ mevzuatına tabi olacakları ifade edilmiştir.

Somut olayda; davacının ölen eşi ……'nın 1.1.1986 - 31.12.2004 tarihleri arasında Libya'da geçen çalışmaları 1.9.1985 tarihinde yürürlüğe giren Sosyal Güvenlik Sözleşmesine tabi olup 506 Sayılı Kanunun 79 uncu maddesine göre tespiti mümkündür. Davacının çalışmaları ise 1.7.1983 tarihinde başladığından davacının hukuki durumu sözleşmelerin yürürlükte olduğu dönemlere göre ayrı ayrı değerlendirmeye tabi tutulmalıdır.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden; Kurumda işyeri tescili bulunmayan davalı şirketin 20.1.1978 tarihinden itibaren Ticaret Siciline kayıtlı olduğu, 4.4.1981 tarihinden itibaren Libya'da inşaat faaliyetlerinde bulunduğu ve bu ülkeye işçi götürdüğü, davacının davalı işyerinde tercüman, ölen eşi Salih'in ise aşçı olarak çalıştığı ancak çalışmaların Kuruma bildirilmediği, Trablus Büyükelçiliği Çalışma ve Sosyal Güvenlik Müsteşarlığınca düzenlenen hizmet belgelerine göre davacı Saniye Tokmakçı'nın 1.7.1983 - 31.12.2004 döneminde aylık 300,00 Libya Dinarı, muris Salih Tokmakçı'nın 1.1.1986 - 31.12.2004 döneminde aylık 350,00 Libya Dinarı ücret karşılığında davalı şirkette çalıştığının bildirildiği, dinlenen davacı tanıklarının da bu döneme yönelik çalışmayı doğruladığı, davacının kendisine ve eşine ait yurtdışı çalışmalarını borçlanmak amacıyla 16.2.2006 tarihinde Kuruma başvurduğu ancak talebinin davalı şirketin Kurumda tescili bulunmadığı ve aylık talebi için prim gün sayısının yeterli olmadığı gerekçesiyle reddedildiği, davacının eşi Salih'in Libya'da çalışmaktayken 19.2.2005 tarihinde öldüğü anlaşılmakla mahkemece 506 Sayılı Kanunun 79 uncu maddesine göre davacının 1.9.1985 - 31.12.2004 döneminde aylık 300,00 Libya Dinarı, muris Salih Tokmakçı'nın ise 1.1.1986 - 31.12.2004 döneminde aylık 350,00 Libya Dinarı ücret karşılığında davalı şirkette çalıştığının kabulüne karar verilmesi yerinde ise de davacının 1.9.1985 tarihinden önceki çalışmalarının 1.10.1976 tarihinde yürürlüğe giren Sosyal Güvenlik Sözleşmesi hükümleri gereğince 506 Sayılı Kanunun 79 uncu maddesine göre tespiti mümkün olmadığından davacının bu dönemdeki hizmet süresini 3201 Sayılı Yasa'ya göre borçlanma hakkı bulunduğunun tespitine karar vermekle yetinilmesi gerekirken davacının 1.7.1983 - 31.8.1985 döneminde de aylık 300,00 Libya Dinarı ücret karşılığında davalı şirkette sürekli çalıştığının tespitine karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde davalı Kurumun bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.

SONUÇ : Hükmün yukarda açıklanan sebeplerle BOZULMASINA, temyiz harcının istenmesi halinde iadesine, 5.4.2011 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Av. Ahmet Can

Mail : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp : 0 532 409 18 85

Yasal güncellemelerden haberdar olmak için Abone Olun ⇛ 🔁

Diğer Yazılarımız Ve Kararlar:

İşe İade Kararı Sonrası İş Koşullarında Aleyhe Değişiklik: Fiilî Başlatmama Hâli ve Hukuki Sonuçları

Mesleki Yeterlilik Yoksa, Sorumluluk Kaçınılmazdır

Ücret Kesme Cezasında Sınırlar ve Çözüm Önerileri

İşten Çıkarılma Durumunda Haklarınız Neler?

İşçinin Prim Talep Hakkı: Süre ve Çalışma Kriterleri