Fabrikasyon Hatalı ve Esaslı Ayıp Niteliğindeki Aracın Misliyle Değişimi

Fabrikasyon Hatalı ve Esaslı Ayıp Niteliğindeki Aracın Misliyle Değişimi

T.C. Bursa 3. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2019/271 Esas, 2020/697 Karar sayılı ilamı; sıfır kilometre olarak hususi kullanım amacıyla satın alınan bir aracın kısa sürede elektronik ve beyin sistemine dair arızalar göstermesi neticesinde, aracın fabrikasyon hatalı ve gizli ayıplı olduğu gerekçesiyle misliyle değiştirilmesine karar vermiştir. Bu karar, esaslı ayıp durumunda onarım süresinin aşılması, aracın beklenen işlevleri sağlayamaması ve tüketiciye tanınan hakların ne ölçüde korunduğu bakımından önemli bir içtihattır.

Olaydan Doğan Temel Hukuki Sorunlar

Araçtaki elektronik ve beyin sistemi arızalarının esaslı ayıp olup olmadığı,

Ayıbın gizli ayıp niteliğinde değerlendirilip değerlendirilemeyeceği,

Satıcının misliyle değişim yükümlülüğü,

30 iş günü onarım süresinin aşılması halinde doğan hukuki sonuçlar,

Tüketici sıfatı taşımayan ticaret şirketlerinin hakları,

Ek donanımların iadesi veya bedelinin karşılanıp karşılanmayacağı.

1. Esaslı ve Gizli Ayıp Niteliği

Dava konusu araçta, elektronik kontrol ünitelerinde meydana gelen arızalar ve aracın çalışmaması gibi ciddi sistematik problemler yaşanmış, bu durum bilirkişi raporları ile sabit hale gelmiştir. Arızaların kullanıcının müdahalesiyle tespit edilmesinin imkânsız olması ve teslimden kısa süre sonra ortaya çıkması, ayıbın gizli nitelik taşıdığını ortaya koyar. TBK m. 219 uyarınca malın değerini veya kullanım amacını önemli ölçüde azaltan eksiklikler “esaslı ayıp” olarak kabul edilir. Bu çerçevede aracın satışa elverişli olmaması sabittir.

2. Ayıbın Teslim Sırasındaki Varlığı ve Satıcının Sorumluluğu

Bilirkişi raporları, aracın beyin ve elektrik sisteminde üretimden kaynaklı hata olduğunu, bu hataların teslim anında mevcut bulunduğunu ve sonradan ortaya çıktığını göstermektedir. Bu tür ayıplar satıcının ayıba karşı tekeffül borcu kapsamında sorumluluğunu doğurur. Mahkeme, satıcıların, aracın niteliğine ve fonksiyonuna doğrudan etki eden bu tür arızaları onarmakla değil, misliyle değiştirmekle yükümlü olduğuna karar vermiştir.

3. 30 İş Günü Onarım Süresinin Aşılması

Bilirkişi raporları aracın serviste 31 iş günü kaldığını, garanti belgesindeki onarım süresinin 30 iş günü olduğunu, bu sürenin aşılmasıyla birlikte alıcının malı değiştirme hakkının doğduğunu belirtmiştir. Bu süre zarfında onarım yapılamaması, alıcının TBK m. 227 ve 6502 sayılı Kanun m. 11 uyarınca misliyle değişim hakkını doğurur. Mahkeme, bu süre ihlalini esas alarak değişim kararını hukuka uygun biçimde tesis etmiştir.

4. Tüzel Kişi Tacirin Tüketici Olmaması ve Yine de Korunması

Davacı her ne kadar hususi araç aldığını ve tüketici sıfatında olduğunu belirtmişse de, mahkeme ticaret siciline kayıtlı şirket olması nedeniyle uyuşmazlığı ticari nitelikte kabul etmiş; yine de ayıp hükümlerini TBK kapsamında değerlendirerek tacir lehine hüküm kurmuştur. Bu yaklaşım, tacirlerin de ayıplı mal karşısında korunması gerektiğine ilişkin yargısal eğilimi yansıtır.

5. Ek Donanımların Kapsama Dahil Edilmesi

Davacı tarafın araca sonradan eklettiği ve fatura ile belgelenen donanımlar bilirkişi raporunda da tespit edilmiştir. Mahkeme, bu donanımların da misliyle değiştirilecek araçta bulunması gerektiğine hükmetmiştir. Bu, misliyle değişim talebinin yalnızca baz donanımı değil, satış sonrası teknik eklentileri de kapsadığını göstermesi açısından önemlidir.

Sonuç ve Değerlendirme

T.C. Bursa 3. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin bu kararı, esaslı ayıp niteliğindeki teknik arızaların, alıcının sadece ürün performansını değil, maldan beklediği temel faydayı da ortadan kaldırması halinde misliyle değişim hakkı doğurduğunu net biçimde ortaya koymaktadır. Karar, satıcının ayıbı kabul etmese dahi, teslim tarihindeki gizli ve esaslı ayıplardan sorumlu olduğunu teyit etmektedir.

Bu içtihat, hem tüketici sıfatı taşıyan alıcılar hem de ticari işletmeler için ayıplı mal rejiminin nasıl uygulanması gerektiğine dair güçlü bir örnek teşkil etmekte; ayıpların niteliğine, süre aşımına ve teslim sonrası gelişmelere göre alıcının hangi hakları talep edebileceğini hukuki ve teknik temellerle göstermektedir.

Av. Ahmet Can

Mail : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp : 0 532 409 18 85

T.C. BURSA 3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
T.C.
BURSA
3. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ GEREKÇELİ KARAR
ESAS NO : 2019/271
KARAR NO : 2020/697

DAVA : Alacak
DAVA TARİHİ : 24/02/2017
KARAR TARİHİ : 02/12/2020
GEREKÇELİ KARARIN
YAZILDIĞI TARİH : 11/01/2021
Öncesinde Bursa 2.Tüketici Mahkemesinin 2017/54 esas 2019/349 karar sayılı görevsizlik kararı ile mahkememize gelen davanın yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
DAVA : Davacı vekili dilekçesi ile, 30/09/2016 tarihinde ... ……….. San ve Tic. Ltd. Şti den Land Rover marka aracı sıfır olarak hususi kullanım amacıyla satın aldığını, aracın satın alınmasından kısa bir süre sonra çalışma sisteminde sorunlar yaşamaya başladığını ve aracın bilgisayar sisteminde hatalar ortaya çıktığını, yaşanan sorun nedeniyle aracın 28/11/2016 tarihinde ... Oto Servis istasyonuna götürüldüğünü, araçtaki ayıp ilgililerce tespit edilemediği gerekçesiyle işlem yapılmadığını, 01/12/2016 günü tam çalışamaz hale geldiğini, aracın yol yardım ekibiyle servise götürüldüğünü, 05/01/2017 tarihine kadar çözüm bulunamadığını, 07/12/2016 ve 30/12/2016 tarihlerinde iki ayrı ihtarla aracı değiştirme talebinde bulunduklarını, olumlu bir cevap alamadıklarını, garanti belgesinin ilgili hükümleri gereğince 30 iş günü içerisinde konuya çözüm bulunmadığını, 5 Ocak tarihinden sonra da servisine gitmeye devam edildiğini, aracın beyin sistemindeki bu arıza nedeniyle kendisinden beklenen amaca hizmet edemeyeceğini, davanın esası yönünden yapılan bilirkişi incelemesinde araçta var olan ayıbın esaslı ayıp olduğunun tespit pit edilmiş olmasına rağmen sonraki celse de araçta meydana gelen değer kaybı yönünden yeniden bir ek rapor alınması hukuka aykırı olduğunu, zira esaslı ayıpta sundukları yaklaşık 15 Yargıtay kararında da belirtildiği üzere esaslı ayıbın tespiti halinde aracın misliyle değiştirilmesi gerektiğinin açık olduğunu, delillerin toplandığını, araçtaki ayıbın esaslı ayıp olduğu tespit edildiğini, bu hususlar servis ve satış hizmetini yapan davalı ... kayıt ve belgeleri ile sabit olduğunu, mahkemenin resen inceleme veya resen delil araştırma yükümlülüğünün olmadığını, Mahkemenin esaslı ayıp konusunda hazırlanan rapordan sonra açıkça değer kaybı yönünden yeniden rapor alınmasını söyleyerek görüşünü belli ettiğini, aradan geçen zaman zarfı içerisinde munzam zarar ve mağduriyetin arttığını, delillerin toplandığını, aracın 35 gün boyunca ve ikinci defa aynı konuda servise gittiğinin sabit olduğunu, hem hukuki hemde ... anlamda aracın misliyle değiştirilmesine ilişkin deliller toplandığını ve net olduğunu, davanın misliyle değiştirilmesi yönünde kabulünü talep ettiklerini, 6502 sayılı kanunun 11/2 hükmü gereğince aynı donanıma sahip ayıpsız bir misliyle talep ettiklerini, yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
CEVAP : Davalı ... San ve Tic. AŞ vekili cevap dilekçesinde ve duruşmalardaki beyanlarında; davacının tüketici olmaması, taraflar arasında da bir tüketici işlemi bulunmaması nedeniyle söz konusu uyuşmazlıkta mahkemenin görevli olmayıp Ticaret Mahkemelerinin görevli olduğunu, dava dilekçesinin usulten reddine karar verilmesi gerektiğini, dava konusu aracın şikayeti nedeniyle aracı kullanan kişi tarafından getirildiğini, araç ilgili kişilerin de bulunduğu sırada incelendiğini ve sorun bulunmadığını, daha sonra aracın 01/12/2016 tarihinde servise getirildiğini, sorun tespit edildikten sonra onarım ücretsiz olarak gerçekleştirildiğini ve 04/01/2017 tarihinde davacı tarafa teslim edildiğini, davacı tarafın 30 iş günü süresi geçmesi sebebiyle değişim hakkının olduğunu iddia ettiğini, aracın servise geliş ve çıkış tarihlerinin göz önüne alındığında 29 iş günü geçtiğini, davacının bu iddiasının kabul etmenin mümkün olmadığını, dava konusu aracın 25/01/2017 tarihinde ayna ayarlarının değiştiği gerekçesiyle servise geldiğini, yapılan incelemede herhangi bir soruna rastlanmayıp teslim edildiğini, araçta meydana gelen sorunlar ayıp niteliğinde olmayıp ücretsiz olarak giderildiğini, ayıp olarak nitelendirilse dahi seçimlik haklarından ücretsiz onarım hakkını kullandığını, ayıpsız misli ile değişim hakkını tercih etmediğini, aracın misli ile değişiminin hak ve menfaatler dengesini aşırı ölçüde bozacağını, açıklanan nedenlerle davanın reddine karar verilerek yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
Davalı ... Oto Servis ve Ticaret AŞ vekilinin cevap dilekçesinde ve duruşmalardaki beyanlarında; müvekkil şirketin hiçbir şekilde dava konusu aracın ithalatçısı satıcısı, sağlayıcısı olmadığını, bu nedenle davanın husumet yönüyle reddini talep ettiklerini, ayrıca müvekkil şirkete araç getirildiğini, gerekli onarım ve bakımlar yapıldığını, aracın sorunsuz bir şekilde davacı tarafa teslim edildiğini, dava da kusurlarının olmadığından reddini talep ettiklerini, araçta devam eden herhangi bir problem tespit edilmemesi nedeniyle davanın reddine, bu kabul edilmeyecek ise bilirkişi raporuna itirazlarının dikkate alınarak raporun reddi ile YTÜ veya İTÜ Otomotiv Ana Bilim Dalı öğretim üyelerinden oluşturulacak yeni üçlü bilirkişi heyeti ile gerekli ... donanıma sahip laboratuar ortamında araç üzerinde yeniden keşif ve inceleme yapılmak suretiyel yeni bilirkişiden rapor alınmasına, bu taleplerinin kabul edilemediği takdirde Uludağ Üniversitesi öğretim üyelerinden oluşan yeni bir bilirkişi heyetinden itirazların doğrultusunda yeni bir rapor alınmasına, bu olmadığı takdirde bilirkişilerden ek rapor alınmasına, haksız ve mesnetsiz açılan davanın reddine karar verilmesine, yargılama gideri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.
HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLER VE GEREKÇE;
Dava davaya konu aracın ayıplı olması ve onarım süresinin aşılması dolayısıyla alacak davasıdır.
Bursa 2.Tüketici Mahkemesinin 2017/54 esas 2019/349 karar sayılı görevsizlik kararı ile davacı taraf dava konusu aracın kullanım amacının ticari olarak tescil edilmediği ruhsatta hususi olarak tescil edildiğini ileri sürmüşse de bu durum uyuşmazlığın çözümünde tüketici mahkemelerinin görevli olması sonucunu doğurmaz. Davacı ticaret şirketi niteliğinde tüzel kişi tacir olduğundan araç hususi olarak kayıtlı bulunsa dahi görevli mahkeme ticaret mahkemeleridir gerekçesi ile görevsizlik kararı verdiğinden dosya mahkememize gelmiştir.
Bursa 2.Tüketici Mahkemesinin 2017/54 esas 2019/349 karar sayılı dosyasında bilirkişi raporu aldırılmış, 04/04/2018 tarihli raporda dava konusu 16 ... plaka sayılı Land Rover marka otomobilde kullanım aracı bakımından beklenilen faydaları azaltan eksikliklerin mevcut olduğu, aracın fabrikasyon hatalı gizli ayıplı olduğunun tespit edildiği bildirilmiştir.
Bursa 2.Tüketici Mahkemesinin 2017/54 esas 2019/349 karar sayılı dosyasında ek bilirkişi raporu aldırılmış, 17/12/2018 tarihli raporda; dava konusu araç üzerindeki arızaların aracın elektrik-elektronik donanımımında kaynaklandığı, aracın elektronik donanımının imalat kaynaklı hatalı olduğu kanaati oluştuğunu, dava konusu araçta 01/12/2016 tarihindeki arıza ile ilgili araç saat 09:560 de servise getirildiğini ve aracın son onay kontrolünün 05/01/2017 tarihinde yapıldığını, dava konusu aracın 01/12/2016 tarihi ile 05/01/2017 tarihi arasında ( servislerin cumartesi günleri de çalıştığı gözönüne alındığında) serviste 31 iş günü kaldığının tespit edildiği, aracın yasal onarım süresinin 30 gün olduğu garanti belgesinde belirtildiği, dava konusu aracın motor kontrol ünitesi ve diğer kontrol arızalarında aracın çalıştırılamamasında dolayı tüketicinin maldan beklediği faydayı alamadığının tespit edildiği bildirilmiştir.
Mahkememizce makine mühendisi bilirkişi kurulundan rapor aldırılmış raporda; dava konusu 16 ... 67 plaka sayılı Land Rover marka otomobilde kullanım aracı bakımından beklenilen faydaları azaltan eksikliklerin mevcut olduğu, aracın fabrikasyon hatalı gizli ayıplı olduğunun tespit edildiği bildirilmiştir.
Mahkememizce daha sonra dosyanın önceki bilirkişi kuruluna tevdi edilerek daha önce imalat hatalı ve gizli ayıplı olduğunu tespit ve inceleme konusu yaptıkları davacı yana ait aracın misli ile değişimi talep edilmiş olmakla; bu aracın ... ve donanım özelliklerine sahip aracın distribütör ve satıcı firma tarafından ithalat ve satışı yapılan hangi araç ile aynı olduğu, muadil araçların ilgili firmadan ... ve donanım özelliklerine ilişkin bilgi ve belge kayıtlarda inceleme konusu yapılarak muadil araç var ise davacıya satışı yapılan araç ile eksik ve fazla ... ve donanım özelliklerinin ve değerinin neden ibaret olduğu hususları belirtilerek ayrıca davacı tarafça dava dilekçesinde sözü edilen araca yapıldığı söylenen ve belgelendirilen 12.348,77 TL tutarlı ek donanımların tespit edilen araç üzerinde bulunup bulunmadığı, değerin bu tutarda olup olmadığı, davacı tarafından eklenen donanımların zaten araç var olup olmadığı, netice itibari ile davacının misli ile değişim talebine uygun aynı ya da muadil aracın hangi araç olduğuna ilişkin incelemeleri içerir şekilde ek rapor tanzim edilmesi istenmiş, bilirkişi kurulundan alınan 12/10/2020 tarihli ek raporda; dava konusu aracın distribütör ve satıcı firması tarafından ithalat ve satışı yapılan 2020 model RANGE ROVER SPORT 2.0 P300 elektrikli panoramik otomatik cam tavan ilaveli araç, motoru 2.000cm3 lük benzinli olup, motor gücü 300 beygir olduğu, dava konusu araç ile bu araç aracında motor hacmi ve motorda kullanılan yakıt farklılık gösterdiği, iki husus dışında iki aracında ... ve konfor donanımları aynı olduğu, satıcı tarafından şu an satılan araçlar içerisinde dava konusu araca muadil olarak gösterilebileceği, ancak emsal araçların satış fiyatlarında dizel ve benzinli motor versiyonları arasında, dizel motorlu versiyonların %20-25 kadar fazla olduğu, davacı tarafça dava konusu araca satın alındıktan sonra 12.348.77 TL tutarlı ek donanımların taktırılmış olduğu, bu donanımların halen araç üzerinde mevcut olduğu bildirilmiştir.
Dosya kapsamında aldırılan bilirkişi rapor ve ek raporları da nazara alınarak davalı ... Oto Servis ve Ticaret A.Ş.'nin aracın ithalatçısı olmadığı, taraf değişikliği yapılamayacağı, davalı şirketin ünvanının sehven yanlış yazıldığı kanaati ile ... Oto Servis ve Ticaret A.Ş.'ye karşı açılan davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine, ... Otomotiv Pazarlama ve Ticaret AŞ ile ... Oto Servis Akaryakıt Turizm San. Tic. AŞ'ne karşı açılan davanın KABULÜ ile; satışa konu olan …..plaka nolu 2016 MODEL, RANGE ROVER Sport 3.0 tip, SDLWLAND ROVER LNA TTTV L494 marka, …. numaralı aracın davalı yana İADESİ ile 30/09/2016 tarih, IZM …..fatura nolu KDV dahil 626.787,01 TL.tutarlı faturaya konu yeni RANGE ROVER Sport 3.0 S marka aracın ve bu araca yapılan 19/11/2016 tarih ve KDV dahil 12.348,77 TL.tutarlı faturaya konu donanımlarla birlikte barındıran MİSLİ İLE DEĞİŞTİRİLMESİNE karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.
HÜKÜM:Ayrıntısı ve yasal gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere;
1-... Oto Servis ve Ticaret AŞ'ne karşı açılan davanın PASİF HUSUMET YOKLUĞU NEDENİYLE REDDİNE,
2-... Otomotiv Pazarlama ve Ticaret AŞ ile ... Oto Servis Akaryakıt Turizm San. Tic. AŞ'ne karşı açılan davanın KABULÜ ile; satışa konu olan ….. plaka nolu 2016 MODEL, RANGE ROVER Sport 3.0 tip, SDLWLAND ROVER LNA TTTV L494 marka, ….numaralı aracın davalı yana İADESİ ile 30/09/2016 tarih, IZM …. fatura nolu KDV dahil 626.787,01 TL.tutarlı faturaya konu yeni RANGE ROVER Sport 3.0 S marka aracın ve bu araca yapılan 19/11/2016 tarih ve KDV dahil 12.348,77 TL.tutarlı faturaya konu donanımlarla birlikte barındıran MİSLİ İLE DEĞİŞTİRİLMESİNE,
2-Alınması gereken 10.914,85.-TL nispi harç 09/01/2020 tarihinde davacı tarafça yatırıldığından yeniden harç takdir ve tahsiline YER OLMADIĞINA,
3-Davacı kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihi itibari ile yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca taktir ve tayin olunan 49.006,79.-TL vekalet ücretinin davalılar ... Otomotiv Pazarlama ve Ticaret AŞ ile ... Oto Servis Akaryakıt Turizm San. Tic. AŞ'den müteselsilen alınarak davacıya VERİLMESİNE,
4-Davalı ..., kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden karar tarihi itibariyle yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca hesap ve takdir olunan 4.080,00.-TL vekalet ücretinin davacıdan alınıp davalı ... Oto Servis ve Tic. A.Ş'ye VERİLMESİNE,
5-Davacı tarafça yapılan aşağıda dökümü yazılı toplam 12.081,65.-TL yargılama giderinin davalılar ... Otomotiv Pazarlama ve Ticaret AŞ ile ... Oto Servis Akaryakıt Turizm San. Tic. AŞ'den müteselsilen alınarak davacı tarafa VERİLMESİNE,
6-Davalı ... Oto Servis ve Ticaret A.Ş tarafından yapıldığı anlaşılan 561,90.-TL yargılama giderinin davacıdan alınıp davalı ... Oto Servis ve Tic. A.Ş'ye VERİLMESİNE,
7-Taraflarca yatırılan gider avansından kullanılmayan kısmın hükmün kesinleşmesinden sonra 6100 sayılı HMK'nun 333. Maddesi uyarınca davacı tarafa İADESİNE,
Dair, davacı vekili ile davalı vekilinin yüzünde, kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içinde İstinaf Yargı yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı. 02/12/2020