Emeklilik Sonrası Aynı İşverende Yeniden Çalışmada Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi Kararı

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin emeklilik öncesi ve sonrası çalışmalar ile eksik kıdem tazminatının hesabına ilişkin kararının incelenmesi.

Kısa Sonuç

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, emeklilik nedeniyle sona eren çalışma döneminden sonra aynı işveren yanında yeniden çalışan işçinin kıdem tazminatını iki ayrı çalışma dönemi üzerinden değerlendirmiştir.

Daire çoğunluğuna göre emeklilikle sona eren ilk dönem için, o dönemin son ücreti esas alınarak kıdem tazminatı yeniden hesaplanmalı ve daha önce yapılan ödeme mahsup edilmelidir. Emeklilik sonrasındaki ikinci çalışma dönemi ise ayrıca değerlendirilerek bu döneme ilişkin kıdem tazminatı ikinci fesih tarihindeki koşullara göre bağımsız biçimde hesaplanmalıdır.

Karardaki karşı oy ise önemli ölçüde farklı bir yaklaşım benimsemektedir. Karşı oy görüşüne göre ilk dönem kıdem tazminatının eksik ödenmiş olması nedeniyle bu dönem tasfiye edilmiş sayılamaz; dolayısıyla iki çalışma dönemi birleştirilmeli ve kıdem tazminatı son ücret üzerinden hesaplanmalıdır.

Kararın Künyesi

Yargı mercii: T.C. Yargıtay
Daire: 9. Hukuk Dairesi
Esas No: 2016/5826
Karar No: 2019/22774
Karar tarihi: 19.12.2019
Karar sonucu: Bozma
Karar şekli: Oyçokluğu

Uyuşmazlığın Arka Planı

Karara göre davacı işçi, davalı işverene ait işyerinde uluslararası tır şoförü olarak iki ayrı dönemde çalışmıştır.

İlk çalışma dönemi 5 Haziran 2008 ile 1 Eylül 2010 tarihleri arasındadır. Bu dönem emeklilik nedeniyle sona ermiştir. İkinci çalışma dönemi ise 4 Ekim 2010 ile 5 Temmuz 2013 tarihleri arasındadır.

Davacı, ikinci dönem iş sözleşmesini ücretlerinin ödenmemesi nedeniyle haklı sebeple feshettiğini ileri sürmüştür. Ayrıca işe girerken kendisinden teminat senedi alındığını iddia etmiştir.

Uyuşmazlık böylece yalnızca kıdem tazminatıyla sınırlı kalmamış; yıllık ücretli izin, ulusal bayram ve genel tatil alacağı ile teminat senedinin iadesi talepleri de davanın konusu olmuştur.

İlk derece mahkemesi, toplanan deliller ve bilirkişi raporuna dayanarak davanın kısmen kabulüne karar vermiş; karar hem davacı hem de davalı tarafından temyiz edilmiştir.

Tarafların İddia ve Savunmaları

Davacı taraf, ilk çalışma döneminin emeklilik nedeniyle sona ermesine rağmen bu döneme ilişkin kıdem tazminatının ödenmediğini ileri sürmüştür. İkinci dönemde ise ücretlerin ödenmemesi nedeniyle iş sözleşmesinin haklı sebeple feshedildiğini belirtmiştir.

Davacı ayrıca yıllık izin ile ulusal bayram ve genel tatil alacaklarını talep etmiş ve işe giriş sırasında işverene verdiğini iddia ettiği teminat senedinin iadesini istemiştir.

Davalı tarafın ayrıntılı savunmasına karar metninde yer verilmemiş, yalnızca davanın reddinin talep edildiği belirtilmiştir. Bu nedenle davalıya karar metninde bulunmayan daha ayrıntılı bir savunma atfedilmesi mümkün değildir.

Karardaki Temel Hukuki Sorunlar

Kararda üç temel mesele öne çıkmaktadır.

Birincisi, varlığı kanıtlanamayan bir teminat senedinin iadesine karar verilip verilemeyeceğidir.

İkincisi, sefer priminin yıllık izin ücretinin hesabında dikkate alınmamasının yapılan ödemenin yeterliliğine etkisidir.

Üçüncüsü ve kararın esas hukuki tartışmasını oluşturan mesele ise emeklilik nedeniyle sona eren ilk çalışma döneminde kıdem tazminatının eksik ödenmesinin, emeklilik sonrası aynı işverende geçen ikinci çalışma dönemiyle birlikte kıdem hesabına nasıl yansıtılacağıdır.

Kıdem Tazminatı Bakımından Uygulanan Hukuk

Kararın karşı oy bölümünde açıkça 4857 sayılı İş Kanunu'nun 120. maddesi ile yürürlükte bırakılan 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesine dayanılmıştır.

1475 sayılı Kanun'un 14. maddesi, kıdem tazminatına hak kazanılmasının ve kıdem süresinin belirlenmesinin temel hukuki dayanağını oluşturmaktadır. Aynı işverene ait bir veya değişik işyerlerinde geçen çalışma sürelerinin kıdem hesabındaki durumu da bu düzenleme çerçevesinde değerlendirilmiştir.

Bununla birlikte somut kararda dikkat edilmesi gereken nokta, çoğunluk ile karşı oyun kanunun somut olaya uygulanmasının sonucu konusunda ayrılmasıdır. Tartışma, işçinin kıdem tazminatına hak kazanıp kazanmadığından çok, emeklilik öncesindeki eksik ödemenin önceki çalışma dönemini tasfiye edip etmediği ve buna bağlı olarak iki dönemin hangi ücret üzerinden hesaplanacağı üzerinde yoğunlaşmaktadır.

Yargıtay'ın Teminat Senedine İlişkin Değerlendirmesi

Davacı, işe girişte işverene verdiğini ileri sürdüğü teminat senedinin iadesini istemiştir. Davalı ise böyle bir senet aldığını kabul etmemiştir.

Yargıtay, dosyada teminat senedinin varlığının ortaya konulamadığını tespit etmiştir. Bu nedenle senedin iadesi talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaşmıştır.

Buradaki bozma nedeni yalnızca talebin esasıyla ilgili değildir. İlk derece mahkemesinin bu talep hakkında olumlu veya olumsuz herhangi bir hüküm kurmamış olması da Yargıtay tarafından hatalı bulunmuştur.

Dolayısıyla karar, ileri sürülen her talebin hükümde karşılığının bulunması gerekliliğinin somut bir görünümünü de ortaya koymaktadır.

Yıllık Ücretli İzin Alacağının Hesaplanması

Karara göre işçiye emeklilikle sona eren ilk çalışma döneminin ardından kayıtlardaki ücret esas alınarak 14 günlük izin ücreti ödenmiştir.

Ancak Yargıtay, bu ödemenin eksik olduğunu kabul etmiştir. Bunun nedeni, hesaplamaya dahil edilmesi gereken sefer priminin ücrete eklenmemesidir.

Ayrıca ikinci çalışma döneminin sonunda işçinin kullanılmamış üç günlük ücretli izin hakkının bulunduğu tespit edilmiştir.

Daireye göre ilk dönem bakımından emeklilik tarihindeki ücret seviyesi üzerinden 14 günlük izin alacağı hesaplanmalı, daha önce ödenen miktar bundan düşülmeli ve kalan tutara ikinci dönem sonunda kullanılmayan üç günlük izin alacağı eklenmelidir.

Bu nedenle ilk derece mahkemesinin eksik ödeme bulunmasına rağmen ilk döneme ilişkin izin hakkının tamamen tasfiye edildiğini kabul etmesi hatalı bulunmuştur.

Emeklilik Öncesi ve Sonrası Kıdem Tazminatının Hesaplanması

Kararın en önemli bölümü kıdem tazminatına ilişkindir.

Yargıtay çoğunluğu, işçinin çalışmalarını iki dönem olarak ele almıştır:

Birinci dönem: 05.06.2008–01.09.2010
İkinci dönem: 04.10.2010–05.07.2013

İlk dönem emeklilik nedeniyle sona ermiştir. İkinci dönem ise kararın kabulüne göre işçinin haklı feshiyle sona ermiş ve bu dönem de bir yıldan uzun sürmüştür.

Daire bu nedenle işçinin her iki dönem bakımından kıdem tazminatına hak kazandığını kabul etmiştir.

Sorun, ilk dönem sonunda yapılan ödemenin eksik olmasıdır.

İşveren ilk dönem sonunda kıdem tazminatı ödemiş, ancak hesaplamada sefer primi dikkate alınmamıştır. Böylece kıdeme esas ücret eksik belirlenmiştir.

Çoğunluğun çözümü, iki dönemin tek bir çalışma süresi kabul edilerek son ücret üzerinden hesaplanması değildir.

Yargıtay çoğunluğuna göre emeklilikle sona eren ilk dönem, o tarihteki son ücret üzerinden bağımsız olarak hesaplanmalıdır. Daha önce yapılan ödeme bu tutardan düşülmeli; bakiye kalması halinde bu miktar ilk fesih tarihinden itibaren işleyecek faiziyle hüküm altına alınmalıdır.

İkinci dönem için ise ayrıca hesaplama yapılmalıdır. Bu dönemin kıdem tazminatı da ikinci fesih tarihi esas alınarak ve bu tarihten itibaren işleyecek faiziyle ayrıca hüküm altına alınmalıdır.

Bu ayrım kararın uygulamadaki temel sonucudur.

Sefer Priminin Önemi

Somut olayda hesap farkının ortaya çıkmasının temel nedenlerinden biri sefer primidir.

İşçinin uluslararası tır şoförü olarak çalışması sırasında aldığı sefer primi, Daire tarafından kıdem tazminatına esas ücret belirlenirken dikkate alınması gereken bir unsur olarak kabul edilmiştir. Aynı unsur ilk dönem yıllık izin ücretine ilişkin ödemenin yeterliliğinin değerlendirilmesinde de önem taşımıştır.

Bu nedenle yalnızca işveren kayıtlarındaki sabit ücret üzerinden yapılan ödemenin somut olay bakımından yeterli olmadığı sonucuna varılmıştır.

Karar bu yönüyle ücretin yalnızca bordroda görünen temel miktardan ibaret kabul edilmesinin her durumda doğru sonuç vermeyeceğini göstermektedir. Bununla birlikte hangi ücret unsurunun hangi işçilik alacağının hesabına dahil edileceği, ilgili ödemenin niteliği ve somut olayın koşulları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.

Çoğunluk Görüşü ile Karşı Oy Arasındaki Temel Fark

Kararın özellikle incelenmesi gereken yönü, kıdem tazminatı konusunda ayrıntılı bir karşı oy içermesidir.

Karşı oyda ilk dönem sonunda işçiye 2 yıl 2 ay 26 günlük çalışma karşılığında 1.722,56 TL kıdem tazminatı ödendiği; buna karşılık dosyadaki hesap raporuna göre sabit ücret ve sefer primi birlikte dikkate alındığında aynı dönem için kıdem tazminatının 5.590,06 TL olması gerektiği belirtilmiştir.

Karşı oy görüşü bu farktan hareketle ilk dönemin tasfiye edilmiş sayılamayacağı sonucuna ulaşmaktadır.

Bu görüşün temel yaklaşımı şöyledir: Önceki çalışma dönemi için kıdem tazminatı tam olarak ödenmemişse, önceki dönem tasfiye edilmiş kabul edilmemeli; aynı işverendeki sonraki çalışma süresiyle birleştirilmeli ve kıdem tazminatı son ücret üzerinden hesaplanmalıdır. Önceden yapılmış ödeme ise faiziyle mahsup edilmelidir.

Karşı oyda bu yaklaşımı desteklemek amacıyla Yargıtay'ın başka kararlarına da atıf yapılmıştır. Bunlar arasında Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 25.12.2013 tarihli 2012/32986 E., 2013/34947 K.; 30.09.2019 tarihli 2016/7225 E., 2019/16914 K.; 25.05.2015 tarihli 2014/6960 E., 2015/18990 K. ve 11.02.2015 tarihli 2015/1288 E., 2015/5772 K. sayılı kararları bulunmaktadır.

Karşı oyun ulaştığı sonuç ile çoğunluğun sonucu bu nedenle birbirinden ayrılmaktadır.

Çoğunluk: İlk ve ikinci dönem ayrı ayrı, kendi sona erme tarihlerindeki ücret esas alınarak hesaplanmalıdır.

Karşı oy: İlk dönemde kıdem tazminatı tam ödenmediğinden dönem tasfiye edilmemiştir; iki dönem birleştirilerek son ücret üzerinden hesaplama yapılmalı ve önceki ödeme mahsup edilmelidir.

Hukuki Değerlendirme

Kararın dikkat çekici noktası, ilk dönem sonunda eksik ödeme yapıldığının hem çoğunluk hem de karşı oy bakımından esasen tartışmasız olmasıdır. Görüş ayrılığı eksik ödemenin hukuki sonucunda ortaya çıkmaktadır.

Çoğunluk, emeklilikle gerçekleşen ilk sona ermeyi bağımsız bir kıdem tazminatı doğuran olay olarak değerlendirmekte ve bu dönemin kıdem tazminatını emeklilik tarihindeki ücret üzerinden tamamlamaktadır. Böylece işçinin daha sonraki çalışmasında yükselen ücretinin önceki çalışma döneminin hesabına taşınmasının önüne geçilmektedir.

Karşı oy ise eksik ödemenin tasfiyeyi engellediği düşüncesinden hareket etmektedir. Bu yaklaşımda 1475 sayılı Kanun'un 14. maddesinde aynı işveren nezdindeki aralıklı çalışmaların birleştirilmesine ilişkin kural daha geniş bir etkiye sahip olmaktadır.

Her iki yaklaşımın ekonomik sonucu da farklılaşabilir. Özellikle ikinci çalışma dönemindeki ücret ilk döneme göre yükselmişse, sürelerin son ücret üzerinden birleştirilmesi ile her dönemin kendi son ücreti üzerinden ayrı hesaplanması aynı tazminat miktarını vermeyecektir.

Bu nedenle kararın yalnızca "eksik kıdem tazminatının tamamlanması" şeklinde okunması yeterli değildir. Asıl hukuki sorun, eksik ödemenin önceki dönemin tasfiyesine ve sonraki çalışma dönemiyle ilişkilendirilmesine nasıl etki edeceğidir.

Kararın çoğunluk görüşünün bağlayıcı hüküm kısmı esas alındığında somut uyuşmazlık bakımından benimsenen yöntem, iki çalışma döneminin bağımsız hesaplanmasıdır. Karşı oy ise bu sonucun neden tartışmalı olduğunu ayrıntılı biçimde ortaya koymaktadır.

Kararın Uygulama Bakımından Önemi

Karar özellikle emeklilik nedeniyle iş sözleşmesi sona erdikten sonra aynı işveren yanında yeniden çalışmaya başlayan işçiler bakımından önem taşımaktadır.

Bununla birlikte karardan, her emeklilik sonrası yeniden çalışma halinde kıdem tazminatının mutlaka aynı yöntemle hesaplanacağı şeklinde genel bir sonuç çıkarılmamalıdır.

Önceki çalışma döneminin hangi nedenle sona erdiği, kıdem tazminatına hak kazanılıp kazanılmadığı, ödeme yapılıp yapılmadığı, yapılan ödemenin hangi ücret unsurları üzerinden hesaplandığı ve sonraki çalışma döneminin hangi nedenle sona erdiği ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Somut karar ayrıca ücretin belirlenmesinde sefer primi gibi düzenli ücret unsurlarının göz ardı edilmesinin hem kıdem tazminatı hem de diğer işçilik alacakları bakımından hesap farkı doğurabileceğini göstermektedir.

Sonuç

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 19.12.2019 tarihli kararında, emeklilik öncesi ve sonrası aynı işverende geçen iki çalışma dönemi kıdem tazminatı bakımından ayrı ayrı değerlendirilmiştir.

Daire çoğunluğu, emeklilikle sona eren ilk dönemin kıdem tazminatının o tarihteki son ücret üzerinden yeniden hesaplanmasını, eksik ödemenin tamamlanmasını ve ikinci çalışma döneminin kıdem tazminatının ikinci fesih tarihindeki koşullara göre bağımsız biçimde belirlenmesini öngörmüştür.

Karşı oy ise ilk dönemde kıdem tazminatının tam ödenmemiş olmasının tasfiyeyi engellediğini ve iki çalışma döneminin birleştirilerek son ücret üzerinden hesaplanması gerektiğini savunmuştur.

Bu ayrılık, aralıklı çalışmaların kıdem tazminatına etkisinin değerlendirilmesinde yalnızca çalışma sürelerinin değil, önceki sona erme biçiminin ve yapılan ödemenin kapsamının da belirleyici olabileceğini göstermektedir.

Bilgilendirme notu: Bu inceleme, belirtilen Yargıtay kararının hukuki değerlendirmesine yöneliktir. İşçilik alacaklarının niteliği ve hesap yöntemi, her uyuşmazlığın maddi olguları ve uygulanacak mevzuat çerçevesinde farklılık gösterebilir.

Av. Ahmet Can

Mail : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp : 0 532 409 18 85

Yasal güncellemelerden haberdar olmak için Abone Olun ⇛ 🔁

Diğer Yazılarımız Ve Kararlar:

İşe İade Kararı Sonrası İş Koşullarında Aleyhe Değişiklik: Fiilî Başlatmama Hâli ve Hukuki Sonuçları

Mesleki Yeterlilik Yoksa, Sorumluluk Kaçınılmazdır

Ücret Kesme Cezasında Sınırlar ve Çözüm Önerileri

İşten Çıkarılma Durumunda Haklarınız Neler?

İşçinin Prim Talep Hakkı: Süre ve Çalışma Kriterleri

İş Hayatında İbraname Gerçekten Her Şeyi Siler mi?

Fazla Mesai, Hafta Tatili ve UBGT Ücretleri: İşverenin Delil Sorumluluğu ve Tanık Beyanlarının Hukuki Önemi