Hâkime Meramını Anlatma Hakkı

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, Bölge Adliye Mahkemesinin taraflardan birinin istinaf başvurusunu hiç değerlendirmeden yalnızca diğer tarafın başvurusu üzerinden karar vermesini hukuki dinlenilme hakkının ihlali olarak değerlendirmiştir. Bu nedenle uyuşmazlığın işçilik alacaklarına ilişkin maddi hukuk boyutu incelenmeden Bölge Adliye Mahkemesi kararı usulden bozulmuştur.

Karar, hukuki dinlenilme hakkının yalnızca taraflara beyanda bulunma fırsatı verilmesiyle sınırlı olmadığını; usulüne uygun biçimde ileri sürülen iddia ve itirazların yargı merciince gerçekten incelenip değerlendirilmesini de gerektirdiğini göstermesi bakımından önem taşımaktadır.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 27. maddesinde yer bulan hukuki dinlenilme hakkı gereğince davanın tarafları, müdâhiller ve yargılamanın diğer ilgilileri, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahip olup bu hak, yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olunmasını, açıklama ve ispat hakkını, mahkemenin açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini içermektedir.

Mahkeme, iki tarafa eşit şekilde hukuki dinlenilme hakkı tanıyarak hükmünü vermelidir.

2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının en önemli unsuru olan hukuki dinlenilme hakkı, adil yargılanma hakkı içinde teminat altına alınmıştır. Bu hakka, tarafın hâkime meramını anlatma hakkı ya da iddia ve savunma hakkı da denilmektedir. Ancak hukuki dinlenilme hakkı, bu ifadeleri de kapsayan daha geniş bir anlama sahiptir. Bu hak çerçevesinde, tarafların gerek yargı organlarınca gerekse karşı tarafça yapılan işlemler konusunda bilgilendirilmeleri zorunludur. Kişinin kendisinden habersiz yargılama yapılarak karar verilmesi kural olarak mümkün değildir.

Bu kapsamda hukuki dinlenilme hakkının, bilgilenme/bilgilendirme, açıklama yapma, yargı organlarınca dikkate alınma ve kararların gerekçeli olması gibi hususları içerdiği açıktır.

Bilgilenme hakkı, yargılamanın içeriğine dair tam bir bilgi sahibi olmanın yanında gerek karşı tarafın gerekse de yargı organlarının dosya içeriğine yapmış oldukları işlemleri öğrenmelerini kapsar.

Bilgilenme/bilgilendirme hakkının etkin biçimde kullanılabilmesi için gönderilecek tebligat ve davetiyelerde kanunda öngörülmüş şekil şartlarına sıkı sıkıya uyulması gerekmektedir.

Bilgilenme/bilgilendirme hakkı sadece davanın başındaki iddia ve savunmalar açısından değil yargılamanın her aşamasında dikkate alınmalıdır. Bu kapsamda devam eden bir yargılamada, tarafların açıklamaları için bilgilendirme yeterli olmayıp yargılamada yer alan diğer kişilerin (tanık, bilirkişi gibi) açıklamaları açısından da önemlidir.

Bilgilenme hakkının usulüne uygun kullanımı ile tarafların haklarında öğrendikleri isnat ve iddialara karşı beyanda bulunabilme, davaya yönelik bilgi ve belge verebilme yani açıklama yapma hakkı da hukuki güvenceye bağlanmaktadır. Böylece davanın her iki tarafına eşit şekilde açıklama yapma hakkı tanınması ile adaletin görünür kılınması sağlanacaktır.

Açıklamada bulunma hakkı, tarafların, yazılı veya sözlü şekilde iddia ve savunmalara karşı itirazda bulunabilme, davaya ilişkin beyanda bulunmalarını sağlar.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 02.12.2025 T. 2025/8415 E. , 2025/9368 K.

MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2024/1968 E., 2025/1196 K.

İLK DERECE MAHKEMESİ : Kiraz Asliye Hukuk Mahkemesi

SAYISI : 2023/173 E., 2024/292 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili ve davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının ... bünyesinde 18.07.2002 tarihinde kaynakçı olarak çalışmaya başladığını, 01.04.2014 tarihinden itibaren ... Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Müdürlüğüne bağlı olarak çalışmaya devam ettiğini, davacının aynı zamanda ... Sendikasına üye olup sendikalı bir işçi olduğunu, ... ile ... Sendikasının uzun yıllardır Belediyede çalışan işçiler için toplu iş sözleşmesi imzaladıklarını, son sözleşmenin 15.03.2014 tarihinde yürürlüğe girdiğini ve 1 yıl süreli olduğunu, davacının ... Belediyesi ile tüm ilişiğinin kesildiğini ve ... Büyükşehir Belediyesine nakledildiğini, bu sebeple ... Belediyesinin davacının çalıştığı dönemde 4857 sayılı İş Kanunu'ndan ve toplu iş sözleşmesinden doğan tüm alacaklarını ödeme zorunluluğunun olduğunu ileri sürerek ikramiye, fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil, yıllık ücretli izin, sosyal yardım, çocuk yardımı, aile yardımı, yakacak yardımı, giyim ve koruyucu eşya yardımı, gıda yardımı ile bayram harçlığı alacaklarının davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; zamanaşımı def'inde bulunduklarını, davacının sendikaya üyelik tarihinin belirlenmesi gerektiğini, davacının kantarda çalıştığını, ayrıca kantara bitişikte bulunan itfaiye odasının telefonlarına baktığını, çalışmasının 24 saat çalışıp 48 saat dinlenme şeklinde olduğunu, 24 saat çalışma sürecinde 3 öğün yemek saatleri, çay molaları, dinlenme ve uykuda geçen süreler de nazara alındığında davacının fazla çalışmasının olmadığını, yıllık ücretli izinlerini kullandığını, davacı ile protokol yapıldığını ve o tarih itibarıyla ödenmeyen bazı alacakların davacıya ödendiğini savunarak davanın reddini istemiştir.

2. Davalı ... Su ve Kanalizasyon İdaresi (...) Genel Müdürlüğü vekili cevap dilekçesinde; 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (6360 sayılı Kanun) uyarınca İzmir Valiliği bünyesinde oluşturulan Devir, Tasfiye ve Paylaşım Komisyonu tarafından alınan 25.03.2014 tarihli ve 11609830-250-6843 sayılı karar gereği 01.04.2014 tarihinde ... Belediye Başkanlığından Genel Müdürlüklerine devri öngörülen 14 kadrolu işçi arasında davacının bulunmadığını, davacı işçinin ... Büyükşehir Belediyesine devredildiğini savunarak davanın reddini istemiştir.

3. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; davacının ... Belediye Başkanlığında sürekli işçi statüsünde çalışmaktayken 6360 sayılı Kanun kapsamında Belediyelerine devredildiği, talep konusu dönem bakımından ... Belediye Başkanlığının sorumlu olduğunu, alacakların zamanaşımına uğradığını, 6360 sayılı Kanun'un geçici 1/9-(d) hükmünde yer alan "Bu fikra kapsamında nakledilen personel bakımından nakil tarihinden önce doğmuş ve nakil tarihinde ödenmesi gereken borçlardan nakledilen kurum sorumlu tutulamaz." hükmü uyarınca kendilerinin sorumlu olmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacının ... Belediye Başkanlığında çalışmakta iken 6360 sayılı Kanun ile kadrosunun ... Büyükşehir Belediye Başkanlığına devredildiği, devir kapsamında bulunan işçilerin tüm hak ve borçlarının da devralan büyükşehir belediyesi veya bağlı kuruluşuna devredilmiş sayılacağı, devreden davalı Belediyenin dava konusu işçilik alacaklarından sorumluluğu bulunmayacağından ... Belediyesi yönünden davanın reddine karar verilmiş, davalı ... Genel Müdürlüğüne yönelik usulüne uygun bir dava açılmadığından davalı İZSU yönünden karar verilmesine yer olmadığına, hüküm altına alınan alacaklardan davalı ... Başkanlığının sorumlu olduğunun anlaşıldığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı davacı ile davalılardan ... vekillerince istinaf başvurusunda bulunulması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; İlk Derece Mahkemesi kararına karşı davacı vekilinin istinaf yoluna başvurduğu, İlk Derece Mahkemesi kararının yerinde olduğu ancak taraf olmaktan çıkarılan ... Belediyesi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekirken esastan davanın reddine karar verilmesinin hatalı olduğu, ayrıca taraf değişikliğinin 6360 sayılı Kanun'un uygulanmasından kaynaklandığı, davalı olmaktan çıkarılan ... Belediyesi lehine vekâlet ücretine hükmedilmesinin hakkaniyete aykırı bulunduğu, bu nedenle davacı vekilinin istinaf başvurusunun yerinde bulunduğu gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle ... hakkında karar verilmesine yer olmadığına, davalı ... yönelik usulüne uygun açılmış bir dava bulunmadığından davalı ... hakkında karar verilmesine yer olmadığına, davalı ... yönünden ise davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde;

a. Müvekkilinin hafta tatili ücreti alacağı talebinin reddine karar verilmesinin hatalı olduğunu,

b. Dosyaya sunulmuş olan "Protokol" başlıklı belgenin tarihsiz olup iş sözleşmesinin devamı sırasında alındığı için geçersiz olduğunu, bu Protokol esas alınarak müvekkilinin ikramiye ve bayram harçlığı alacaklarının hesaplanmamasının hatalı olduğunu,

c. Müvekkilinin taraf olduğu toplu iş sözleşmesi gereğince sosyal yardım, aile yardımı ve çocuk yardımı ödemelerinin yapılmadığı gözetilmeden hesaplanmamasının hatalı olduğunu ileri sürmüştür.

2. Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde;

a. Davaya dâhil edilerek taraf sıfatı kazanmalarının mümkün olmadığını, davanın müvekkili yönünden husumetten reddinin gerektiğini,

b. Davacı işçinin 6360 sayılı Kanun ile devrolan işçilerden olup devir öncesi alacaklardan doğan taleplerini müvekkili Belediyeye yöneltemeyeceğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Davada hukuki dinlenilme hakkının kısıtlanıp kısıtlanmadığı hususu uyuşmazlık konusudur.

Mahkeme, iki tarafa eşit şekilde hukuki dinlenilme hakkı tanıyarak hükmünü vermelidir. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının en önemli unsuru olan hukuki dinlenilme hakkı, adil yargılanma hakkı içinde teminat altına alınmıştır. Bu hakka, tarafın hâkime meramını anlatma hakkı ya da iddia ve savunma hakkı da denilmektedir. Ancak hukuki dinlenilme hakkı, bu ifadeleri de kapsayan daha geniş bir anlama sahiptir. Bu hak çerçevesinde, tarafların gerek yargı organlarınca gerekse karşı tarafça yapılan işlemler konusunda bilgilendirilmeleri zorunludur. Kişinin kendisinden habersiz yargılama yapılarak karar verilmesi kural olarak mümkün değildir.

Bu kapsamda hukuki dinlenilme hakkının, bilgilenme/bilgilendirme, açıklama yapma, yargı organlarınca dikkate alınma ve kararların gerekçeli olması gibi hususları içerdiği açıktır. Bilgilenme hakkı, yargılamanın içeriğine dair tam bir bilgi sahibi olmanın yanında gerek karşı tarafın gerekse de yargı organlarının dosya içeriğine yapmış oldukları işlemleri öğrenmelerini kapsar. Bilgilenme/bilgilendirme hakkının etkin biçimde kullanılabilmesi için gönderilecek tebligat ve davetiyelerde kanunda öngörülmüş şekil şartlarına sıkı sıkıya uyulması gerekmektedir. Ayrıca bu hak sadece davanın başındaki iddia ve savunmalar açısından değil yargılamanın her aşamasında dikkate alınmalıdır. Bu kapsamda devam eden bir yargılamada, tarafların açıklamaları için bilgilendirme yeterli olmayıp yargılamada yer alan diğer kişilerin (tanık, bilirkişi gibi) açıklamaları açısından da önemlidir. Bilgilenme hakkının usulüne uygun kullanımı ile tarafların haklarında öğrendikleri isnat ve iddialara karşı beyanda bulunabilme, davaya yönelik bilgi ve belge verebilme yani açıklama yapma hakkı da hukuki güvenceye bağlanmaktadır. Böylece davanın her iki tarafına eşit şekilde açıklama yapma hakkı tanınması ile adaletin görünür kılınması sağlanacaktır. Açıklamada bulunma hakkı, tarafların, yazılı veya sözlü şekilde iddia ve savunmalara karşı itirazda bulunabilme, davaya ilişkin beyanda bulunmalarını sağlar.

Somut uyuşmazlıkta, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı davacı vekili ile davalı ... vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur. Ne var ki Bölge Adliye Mahkemesince, davalı ... vekili tarafından yapılan istinaf başvurusu hakkında herhangi bir değerlendirme yapılmadan ve kararda sadece davacı vekilinin istinaf sebeplerine yer verilmek suretiyle istinaf başvurusu hakkında değerlendirme yapılarak karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesince davalı ... vekilinin istinaf başvurusu incelenmeksizin sadece davacı vekilinin istinaf başvurusu incelenerek karar verilmesi hatalı olup hükmün bu nedenle bozulması gerekmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının usulden BOZULMASINA,

Bozma sebebine göre davacı vekili ile davalı ... vekilinin diğer temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgililere iadesine,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

02.12.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Av. Ahmet Can

Mail : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp : 0 532 409 18 85

Yasal güncellemelerden haberdar olmak için Abone Olun ⇛ 🔁

Diğer Yazılarımız Ve Kararlar: