Sıfır Aracın Ayıplı Olmasından Kaynaklanan Değer Kaybı Bedel İndirimi
Sıfır Aracın Ayıplı Olmasından Kaynaklanan Değer Kaybı Bedel İndirimi
Giriş
Bu inceleme, İstanbul 15. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2018/1077 Esas ve 2022/196 Karar sayılı davasına ilişkin verilmiş bir kararın değerlendirmesini içermektedir. İnceleme kapsamında, davanın kronolojik olayları hukuki terminolojiye uygun olarak özetlenecek, kararda ele alınan hukuki sorunlar detaylı ve analitik bir biçimde incelenecektir. İlk derece mahkemesi, istinaf (varsa) ve Yargıtay kararlarının hukuki gerekçeleri detaylı olarak analiz edilecektir. Bir avukat olarak kararda belirtilen hukuki sorunlara ilişkin görüşler, eleştiriler ve öneriler sunulacaktır. Kararın hukuk dünyasına olan etkileri de değerlendirilerek, Türk özel hukukunda hukuki uyuşmazlıkların çözümünde kullanılan kurallar ve Türk Yargıtay ile Anayasa Mahkemesi’nin bu tür uyuşmazlıklara ilişkin kararları tartışılacaktır.
Karar
T.C. İSTANBUL 15. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2018/1077 Esas
KARAR NO : 2022/196
DAVA : Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 02/05/2018
KARAR TARİHİ : 09/03/2022
Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda;
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ: Davacı vekilinin dava dilekçesi özetle; Müvekkilinin davalı firmadan 17/08/2015 tarihinde 1 adet ... Siyah Renk Şase ... nolu aracı sıfır olarak 3 yıllık garanti kapsamında 165.354,31 TL ye satın aldığını, müvekkili şirketin davalıdan satın almış olduğu aracın ayıplı ve arızalı olduğunu, müvekkil aracı teslim aldıktan kısa bir süre sonra motor arızası vermesi nedeniyle aracı yetkili servise götürdüğünü, yetkili servis tarafından tamir edilmesine rağmen değişik tarihlerde birden çok kez aynı arızaları yaptığını, davalıya aracın ayıpsız yenisiyle değiştirilmesi yönünde ihtarname gönderildiğini ancak davalı firmanın ihtarnameye cevap vermediğini beyanla dava konusu aracın aynı emsalinde sıfır yeni bir araç ile değiştirilmesine, aksi takdirde ödenen ücretin avans faizi ile birlikte müvekkiline ödenmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı yana yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. Davalı vekilinin cevap dilekçesi özetle; Görev itirazında bulunarak, hak düşürücü sürenin geçtiğini, davacı konusu araçta herhangi bir imalat hatası veya ayıp bulunmadığını, müvekkili şirket servisine getirilen araç üzerinde yapılan titiz inceleme ve çalışma neticesinde tespit edilen tüm arızaların eksiksiz şekilde giderildiğini ve aracın sorunsuz şekilde davacıya teslim edildiğini, aracın ayıplı olduğu iddiasını kabul etmemekle birlikte davacının bedelsin onarım hakkını kullandığını beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. 15.07.2019 tarihli bilirkişi ... 'ın raporu özetle; Araçta meydana gelen çok sayıdaki arızaların aracın kullanımı ile ortaya çıkan üretim kaynaklı arızalar olduğunu, garanti kapsamında yapıları onarımlar ile arızaların giderilmiş olduğunu, yapılan onarım işlemlerinin aracın değer kaybına neden olmadığını, onarımın yapılmış olması nedeni ile davacının seçimlik haklarından aracın misli ile değiştirilmesi ya da bedel iadesi talebinin takdirinin mahkememize ait olduğunu, ortaya çıkan çok sayıdaki arızanın onarımı nedeni ile davacının yapılan servis işlemleri nedeni ile iş gücü kaybına uğradığını görüş ve beyan etmiştir. 30.01.2020 tarihli bilirkişi ... 'ın ek raporu özetle; Araçta meydana gelen çok sayıdaki arızaların aracın kullanımı ile ortaya çıkan ancak kullanıcı kaynaklı arızalar olmadığını, garanti kapsamında yapılan onarımlar ile arızaların giderilmiş olduğu ancak basit arızalarn tekrarlamakta olduğunu, davacının seçimlik haklarından aracın misli ile değiştirilmesi ya da bedel iadesi talebinin takdirinin mahkememize ait olduğunu, ortaya çıkan çok sayıdaki arıza nedeni ile araçta 4.000.-TL değer azalması meyana gelmiş olduğunu görüş ve beyan etmiştir. 26.11.2020 tarihli bilirkişi heyeti raporu özetle; Dava konusu ... marka, ... dizel aracın, kullanım hatasından kaynaklanmayan, imalat hatasına dayalı, garanti süresi içerisinde ortaya çıkmış ve garanti süresi sonrasında da devam eden, araçtan faydalanma ortadan kaldıran motor arızaları nedeni ile konu aracın AYIPLI olduğunu, ilgili sistemdeki arızaların konu aracın teslimi esnasında makul ve ortalama bir tüketici tarafından tespitin mümkün olmaması nedeni ile konu aracın GİZLİ AYIP niteliği taşıdığını görüş ve beyan etmişlerdir. 16.06.2021 tarihli bilirkişi heyeti ek raporu özetle; Tarafların dosya içerisine yeni bir bilgi, belge veya delil sunmadıklarını, araç üzerinde servis geçmişinde mevcut jantlarının eğri olduğunu, ön ve arka lastiklerinin farklı olduğu fren balatalarının bitik ve ön fren diskinin eğri olduğu tespitlerinin konu ayıp ile illiyet bağı içerisine olmadığını, dava dosyası içerisindeki bilgiler değerlendirildiğinde, konu ayıpların kalitesi ... ile teknik anlamda ilişkilendirilemediğini, bu hususla kök raporda varılan dava konusu aracın, kullanım hatasından kaynaklanmayan, imalat hatasına dayalı, garanti süresi içerisinde ortaya çıkmış ve garanti süresi sonrasında da devam eden, araçtan faydalanmayı ortadan kaldıran motor sistem komponent arızaları nedeni ile konu aracın AYIPLI olduğunu, ilgili sistemdeki arızaların konu aracın teslimi esnasında makul ve ortalama bir tüketici tarafından tespitinin mümkün olmaması nedeni ile konu aracın GİZLİ AYIP niteliği taşıdığını görüş ve beyan etmişlerdir.
GEREKÇE: Dava, ayıplı araç satışından kaynaklı değişim talebine ilişkindir. Davacı, 17.08.2015 tarihinde davalıdan sıfır ... marka bir araç satın aldığını, aracın motor arızası verdiğini, gizli ayıplı olduğunu iddia ederek aracın misli ile değişimine karar verilmesini istemiştir. Mahkememizce otomotiv alanında uzman üçlü bilirkişi heyetinden alınan kök ve ek raporlar alınmış alınan raporlarda, uyuşmazlığa konu ayıpların kalitesi AdBlue ile teknik anlamda ilişkilendirilemediği, dava konusu aracın, kullanım hatasından kaynaklanmayan, imalat hatasına dayalı, garanti süresi içerisinde ortaya çıkmış ve garanti süresi sonrasında da devam eden, araçtan faydalanmayı ortadan kaldıran motor sistem komponent arızaları nedeni ile konu aracın ayıplı olduğu, ilgili sistemdeki arızaların konu aracın teslimi esnasında makul ve ortalama bir tüketici tarafından tespitinin mümkün olmaması nedeni ile konu aracın gizli ayıp niteliği taşıdığı tespit edilmiştir. Alınan bilirkişi heyeti kök ve ek raporları ve tüm deliller birlikte değerlendirildiğinde, araçta imalattan kaynaklı ve araçtan faydalanmayı ortadan kaldıran motor sistem komponent arızaları nedeniyle aracın gizli ayıplı olduğu, ayıptan davalı satıcının sorumlu olması gerektiği ve tüm bu değerlendirmeler ışığında, davacının aracın misli ile değişimi yönünde seçimlik hakkını kullanabileceği kanaatine varılarak davanın kabulüne dair aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir.
H Ü K Ü M : Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1-Davanın KABULÜNE, dava konusu 1 adet ... ... Siyah Renk ... şase numaralı ... markalı otomobilin (Sıfır KM) AYIPSIZ YENİSİ İLE DEĞİŞTİRİLMESİNE, dava konusu aracın üzerindeki tüm takyidatlardan ari şekilde davalıya teslimine,
2-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Harçlar Kanunu Genel Tebliği gereğince hesap olunan 11.295,35-TL karar ve ilam harcının davacı tarafından peşin yatırılan 2.823,83-TL harçtan mahsubu ile eksik kalan 8.471,52-TL harcın davalıdan tahsili ile hazineye irat kaydına,
3-Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince hesaplanan 19.658,66-TL nispi vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
4-Davacı tarafından yapılan 2.868,23-TL ilk gider, 3.100,00-TL bilirkişi ücreti ve 284,70-TL posta gideri olmak üzere toplam 6.252,93-TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-HMK. 333. md. uyarınca davacı tarafından yatırılan gider avansından bakiyesinin kararın kesinleşmesi sonrası davacıya iadesine, Mahkememizin bu kararına karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde, Mahkememize ve Mahkememize gönderilmek üzere başka yer mahkemesine dilekçe verilmek suretiyle ... BAM ilgili Hukuk Dairesince incelenmek üzere istinaf yoluna başvuru hakkı bulunduğuna dair verilen karar, hazır olan davacı, davalı ve ihbar olunan vekilinin yüzüne karşı karar verildi. 09/03/2022
Olayların Kronolojik Özeti
Davacı, davalıdan 17/08/2015 tarihinde 1 adet sıfır kilometre siyah renkli bir aracı satın almıştır. Araç, 3 yıllık garanti kapsamındadır ve 165.354,31 TL bedelle satın alınmıştır. Davacının iddiasına göre, araç teslim alındıktan kısa bir süre sonra motor arızası vermiş, bu nedenle araç yetkili servise götürülmüştür. Yetkili servisin tamir etmesine rağmen, araç farklı zamanlarda aynı arızaları tekrarlamıştır. Davacı, bu durumu davalıya bildirerek aracın ayıpsız yeni bir araçla değiştirilmesini talep etmiştir. Ancak davalı firma bu talebe yanıt vermemiştir. Davacı bu nedenle, aracın misli ile değiştirilmesi veya ödediği bedelin avans faizi ile birlikte kendisine iadesi talebiyle dava açmıştır.
Davalı ise, görev itirazında bulunarak hak düşürücü sürenin geçtiğini, aracın ayıplı olmadığını, yapılan tüm tamir işlemlerinin eksiksiz şekilde yerine getirildiğini ve aracın sorunsuz şekilde davacıya teslim edildiğini savunmuştur. Dolayısıyla, davanın reddini talep etmiştir.
Bilirkişi raporlarına göre, araçta meydana gelen çok sayıda arızanın üretim kaynaklı olduğu, garanti kapsamında yapılan onarımların aracın değer kaybına neden olmadığı belirtilmiştir. Ancak, ortaya çıkan arızaların tekrarlaması nedeniyle davacının seçimlik haklarının, aracın misli ile değiştirilmesi veya bedel iadesi talebinin değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Mahkeme, bilirkişi raporlarına dayanarak aracın kullanım hatasından kaynaklanmayan, imalat hatasına dayalı gizli ayıplı olduğunu tespit etmiş ve davanın kabulüne karar vererek aracın misli ile değiştirilmesine hükmetmiştir.
Hukuki Sorunların İncelenmesi
1. Ayıplı Mal Kavramı ve Gizli Ayıp
Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.219-231 arasında düzenlenen ayıplı mal kavramı, malın alıcı tarafından beklenen niteliklere sahip olmaması durumunda ortaya çıkar.
“III. Ayıptan sorumluluk 1. Konusu a. Genel olarak MADDE 219- Satıcı, alıcıya karşı herhangi bir surette bildirdiği niteliklerin satılanda bulunmaması sebebiyle sorumlu olduğu gibi, nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan, kullanım amacı bakımından değerini ve alıcının ondan beklediği faydaları ortadan kaldıran veya önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki ya da ekonomik ayıpların bulunmasından da sorumlu olur. Satıcı, bu ayıpların varlığını bilmese bile onlardan sorumludur.” (“Türk Borçlar Kanunu”, n.d.)
Bu durumda alıcı, malın ayıplı olduğunu öğrenmesiyle birlikte seçimlik haklarını kullanabilir. Bu seçimlik haklar arasında malın misliyle değiştirilmesi, bedel indirimi, sözleşmeden dönme ve ücretsiz onarım talebi bulunmaktadır. İncelenen kararda, araçta tespit edilen arızalar, malın teslimi sırasında ortalama bir tüketici tarafından fark edilmesi mümkün olmayan gizli ayıp olarak değerlendirilmiştir. Mahkeme, bu tespit doğrultusunda, aracın ayıpsız yeni bir araçla değiştirilmesi talebinin haklı olduğuna hükmetmiştir.
Gizli ayıp kavramı, alıcının malı teslim alırken normal bir dikkat ve özenle dahi fark edemeyeceği ayıplar olarak tanımlanır. Gizli ayıpların tespit edilmesi, genellikle malın kullanımı sırasında ortaya çıkar. Bu nedenle, gizli ayıplar için TBK m.223 gereğince, ayıbın ortaya çıkmasından itibaren makul bir süre içinde satıcıya bildirilmesi zorunludur.
“4. Gözden geçirme ve satıcıya bildirme a. Genel olarak MADDE 223- Alıcı, devraldığı satılanın durumunu işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirmek ve satılanda satıcının sorumluluğunu gerektiren bir ayıp görürse, bunu uygun bir süre içinde ona bildirmek zorundadır. Alıcı gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse, satılanı kabul etmiş sayılır. Ancak, satılanda olağan bir gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayacak bir ayıp bulunması hâlinde, bu hüküm uygulanmaz. Bu tür bir ayıbın bulunduğu sonradan anlaşılırsa, hemen satıcıya bildirilmelidir; bildirilmezse satılan bu ayıpla birlikte kabul edilmiş sayılır.” (“Türk Borçlar Kanunu”, n.d.)
2. Hak Düşürücü Süre ve Zaman Aşımı
Davalı taraf, hak düşürücü sürenin geçtiğini savunarak davanın reddini talep etmiştir. Ancak TBK m.231, ayıplı mal durumunda alıcının sahip olduğu seçimlik haklarını kullanabilmesi için belirli bir süre öngörmektedir. Gizli ayıplar söz konusu olduğunda, bu sürenin başlangıcı ayıbın tespit edildiği tarih olarak kabul edilir. Bu durumda mahkemenin, aracın gizli ayıplı olduğunu tespit etmesi ve arızaların garanti süresi içerisinde ortaya çıkmış olması nedeniyle, hak düşürücü süre savunmasını reddetmesi hukuka uygundur.
3. Seçimlik Haklar ve Misli ile Değiştirme Talebi
Davacının talep ettiği seçimlik hak, aracın misli ile değiştirilmesidir. TBK m.227 uyarınca, alıcının malın ayıplı olması durumunda misli ile değiştirme talebinde bulunma hakkı vardır. Ancak bu hak, satıcının malın ayıplı olmadığını veya onarıldığını kanıtlaması durumunda sınırlandırılabilir. İncelenen davada, bilirkişi raporları aracın imalat hatasından kaynaklanan ve aracın kullanılamaz hale gelmesine neden olan ciddi arızalar içerdiğini tespit etmiştir. Bu tespitler, davacının misli ile değiştirme talebini haklı kılmaktadır.
“7. Alıcının seçimlik hakları a. Genel olarak MADDE 227- Satıcının satılanın ayıplarından sorumlu olduğu hâllerde alıcı, aşağıdaki seçimlik haklardan birini kullanabilir:1. Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme. 2. Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinde indirim isteme. 3. Aşırı bir masrafı gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme.4. İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir benzeri ile değiştirilmesini isteme. Alıcının genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır.
Satıcı, alıcıya aynı malın ayıpsız bir benzerini hemen vererek ve uğradığı zararın tamamını gidererek seçimlik haklarını kullanmasını önleyebilir. Alıcının, sözleşmeden dönme hakkını kullanması hâlinde, durum bunu haklı göstermiyorsa hâkim, satılanın onarılmasına veya satış bedelinin indirilmesine karar verebilir.Satılanın değerindeki eksiklik satış bedeline çok yakın ise alıcı, ancak sözleşmeden dönme veya satılanın ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini isteme haklarından birini kullanabilir.” (“Türk Borçlar Kanunu”, n.d.)
4. Bilirkişi Raporlarının Değerlendirilmesi
Bilirkişi raporları, mahkemeler için teknik konularda önemli bir rehberdir. Ancak, bilirkişi raporları bağlayıcı değildir ve hâkim, bu raporları serbestçe değerlendirebilir.
Bilirkişi incelemesi, kesin deliller arasında olmayıp takdiri deliller arasında yer aldığından hâkim yönünden bağlayıcı değildir. Hâkim, bilirkişi incelemesini serbestçe değerlendirir ve kararını bu değerlendirmenin sonucuna göre verir. Hukuk kurallarını resen araştırarak bulmak, yorumlamak ve olaya uygulamak hâkimin görevidir. (AYM, E.2017/20, K.2018/75, 5/7/2018, § 41)
İncelenen davada, bilirkişi raporları, aracın imalat hatasından kaynaklanan gizli ayıplı olduğu ve bu ayıpların araçtan faydalanmayı tamamen ortadan kaldırdığı yönünde görüş bildirmiştir. Mahkeme, bilirkişi raporlarını esas alarak, davacının aracın misli ile değiştirilmesi talebini kabul etmiştir. Bu karar, mahkemenin bilirkişi raporlarını doğru bir şekilde değerlendirdiğini göstermektedir.
5. İmalat Hatası ve Kullanıcı Kusuru Ayrımı
Davada önemli bir hukuki sorun, aracın arızalarının imalat hatasından mı, yoksa kullanıcı hatasından mı kaynaklandığının tespitidir. Bilirkişi raporları, aracın arızalarının kullanım hatasından kaynaklanmadığını, aksine imalat hatası olduğunu ortaya koymuştur. Bu ayrım, davacının seçimlik haklarını kullanabilmesi açısından kritik öneme sahiptir. TBK m.219 gereğince, ayıpların imalat hatasından kaynaklandığının tespit edilmesi durumunda, satıcı ayıptan sorumlu tutulur. Kullanıcı hatası ise, satıcının sorumluluğunu ortadan kaldırır. İncelenen davada, bilirkişilerin imalat hatası tespiti, mahkemenin davacının talebini kabul etmesine zemin hazırlamıştır.
İlk Derece Mahkemesi Kararı ve Hukuki Gerekçeler
İstanbul 15. Asliye Ticaret Mahkemesi, davacının taleplerini değerlendirirken, TBK hükümlerine, bilirkişi raporlarına ve dava dosyasındaki delillere dayanarak karar vermiştir. Mahkeme, aracın imalat hatasından kaynaklanan gizli ayıplı olduğunu tespit etmiş ve davacının seçimlik haklarından misli ile değiştirme talebini haklı bulmuştur. Bu kararda, özellikle bilirkişi raporlarının detaylı incelenmesi ve değerlendirilmesi, hukuki gerekçelerin doğru bir şekilde oluşturulmasında önemli rol oynamıştır.
Mahkeme, davalının hak düşürücü süre itirazını reddetmiş, çünkü aracın arızalarının garanti süresi içinde ortaya çıktığı ve ayıpların gizli ayıp niteliği taşıdığı tespit edilmiştir. Ayrıca, TBK m.227’de düzenlenen seçimlik haklar çerçevesinde, davacının misli ile değiştirme talebinin kabul edilmesi yerinde bir karar olarak değerlendirilmiştir.
Kararın Etkileri
Bu karar, Türk özel hukukunda ayıplı mal kavramının ve seçimlik hakların uygulanmasında önemli bir örnek teşkil etmektedir. Gizli ayıp kavramının, alıcılar için önemli bir koruma aracı olduğu ve satıcıların bu tür ayıplardan sorumlu tutulabileceği bir kez daha vurgulanmıştır. Ayrıca, bilirkişi raporlarının mahkemeler için ne denli kritik bir öneme sahip olduğu bu kararla bir kez daha ortaya konulmuştur. Bu karar, benzer davalarda alıcıların seçimlik haklarını nasıl kullanabileceklerine dair önemli bir yol gösterici olacaktır.
Eleştiriler ve Öneriler
İlk derece mahkemesinin kararı genel olarak doğru ve yerinde bir karar olarak değerlendirilmekle birlikte, davalının hak düşürücü süre itirazına daha fazla odaklanılabilirdi. Hak düşürücü sürenin tespiti, özellikle gizli ayıplar söz konusu olduğunda, davanın kaderini belirleyebilecek bir unsurdur. Mahkemelerin, hak düşürücü süreye ilişkin itirazları daha ayrıntılı incelemeleri ve bu konuda daha net gerekçeler sunmaları, hukuki süreçlerin şeffaflığı açısından önemlidir.
Ayrıca, bilirkişi raporlarının objektifliğini ve güvenilirliğini sağlamak amacıyla, bilirkişilerin daha sıkı denetimlere tabi tutulması ve raporların kapsamlı bir şekilde incelenmesi gerektiği düşünülebilir. Bilirkişi raporlarının bağlayıcı olmamakla birlikte, mahkemeler için genellikle belirleyici rol oynadığı unutulmamalıdır. Bu nedenle, raporların tarafsız ve bilimsel temellere dayalı olması, adaletin tecellisi açısından büyük önem taşır.
Sonuç
İstanbul 15. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2018/1077 Esas ve 2022/196 Karar sayılı dosyasında verdiği karar, Türk özel hukukunda ayıplı mal ve seçimlik haklar açısından önemli bir örnek teşkil etmektedir. Mahkeme, bilirkişi raporlarına dayanarak aracın imalat hatasından kaynaklanan gizli ayıplı olduğunu tespit etmiş ve davacının seçimlik haklarından misli ile değiştirme talebini kabul etmiştir. Bu karar, Türk özel hukukunda benzer uyuşmazlıkların çözümünde yol gösterici nitelikte olup, adaletin sağlanmasında önemli bir adım olarak değerlendirilmelidir.
Mail : ahmetcan@ahmetcan.av.tr
Whatsapp : 0 532 409 18 85
Yasal güncellemelerden haberdar olmak için Abone Olun ⇛ 🔁