Eşinden boşanan hak sahibine ölüm aylığı bağlanmasına ilişkin değerlendirmede, boşanılan eşle fiilen birlikte yaşama olgusunun aylık talebine konu dönem yönünden mevcut olup olmadığı belirlenmelidir. Önceki bir dönemde fiili birlikteliğin tespit edilmiş olması, sonraki bir boşanma ve yeni aylık talebi bakımından tek başına ret nedeni oluşturmaz.

Sosyal güvenlik denetim ve kontrol görevlilerince düzenlenen tutanakların aksi sabit oluncaya kadar geçerli olması, bu tutanakların dayandığı maddi olguların somut ve ilgili dönem bakımından elverişli olmasını gerektirir. Somut verilere dayanmayan denetim tespitleri, fiilen birlikte yaşama olgusunun kabulü bakımından yeterli dayanak oluşturmaz.

Boşanılan eşle fiilen birlikte yaşama nedeniyle gelir veya aylığın kesilmesine ilişkin düzenlemenin uygulanabilmesi için fiili birlikteliğin belirlenmesi gerekir. Bu nedenle Kurumun aylık bağlama talebini değerlendirirken geçmiş tarihli bir denetim sonucunu yeni talep dönemine doğrudan teşmil etmesi yerine talep dönemindeki koşulları esas alması gerekir.

Yeni aylık talebine ilişkin dönemde boşanılan eşle fiilen birlikte yaşamaya devam edildiğini ortaya koyan bir tespitin bulunmaması ve önceki denetim tutanağının somut verilerle desteklenmemesi halinde, yalnızca geçmiş döneme ilişkin tespit esas alınarak ölüm aylığı talebinin reddedilmesi hukuka uygun kabul edilemez.

Kurum işleminin hukuka uygunluğu, yeniden aylık bağlanması talebinin yapıldığı dönemde mevcut maddi ve hukuki koşullar çerçevesinde incelenmelidir. Dosya kapsamındaki kayıtlar ve denetim bulguları fiili birlikteliği ilgili dönem yönünden ortaya koymadığında, Kurum işleminin iptali ve talep tarihinden itibaren aylık bağlanması yönündeki hüküm hukuka uygundur.

Ölüm Aylığı, Fiilen Birlikte Yaşama, Sosyal Güvenlik Denetimi, Denetim Tutanağının İspat Gücü, Kurum İşleminin İptali

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi         2024/8939 E.  ,  2024/10608 K.

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi

SAYISI : 2022/2713 E., 2024/876 K.

KARAR : Esastan Ret

İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 3. İş Mahkemesi

SAYISI : 2021/188 E., 2022/322 K.

Taraflar arasındaki Kurum işleminin iptali ve aylık bağlanmasına ilişkin davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili davacının 17.04.2015 tarihinde eşi ... 'den boşandığını, babası ... üzerinden yetim aylığı bağlanması için davalı SGK dan talepte bulunduğunu, SGK tarafından boşanmanın muvazaalı olduğundan bahisle aylık bağlanması talebinin reddedildiğini, Kurum işleminin hukuka aykırı olduğunu belirterek, Kurum işleminin iptaline karar verilmesini, ödenmeyen yetim aylıklarının işlemiş faiziyle birlikte müvekkiline ödenmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının iddialarının yersiz olduğunu, müvekkili Kurum tarafından yapılan işlemlerde yasalara ve hukuka aykırılık bulunmadığını belirterek, davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... Somut olayda, davacı ...'nun eşi ... ...den Denizli 1. Aile Mahkemesinin 07.06.2010 tarih ve 2010/478 Esas ve 2010/549 sayılı kararı ile boşandığı, kendisine 2010 yılı Eylül ayı itibariyle yetim aylığı bağlandığı, Bahçelievler Sosyal Güvenlik Merkezi, Sosyal Güvenlik Denetmenliği'nin 28.11.2011 tarihli raporu ile boşandığı eşi ile fiilen birlikte yaşadığının tespit edilmesi üzerine bağlanan aylığın 01.10.2010 tarihinden itibaren kesildiği, davacının tekrar eski eşiyle 26.07.2011 tarihinde evlendiği, yeniden Ankara 11. Aile Mahkemesinin 2013/1370 Esas 2015/631 sayılı kararı ile boşandığı ve 08.03.2021 tarihinde davalı Kuruma başvurarak yeniden babası ...'dan dolayı yetim aylığı bağlanmasını talep ettiği, davalı Kurum tarafından ikinci boşanmalarının muvazaalı olup olmadığı hususunda herhangi bir denetim yapılmadan 28.11.2011 tarihli denetim raporuna istinaden yetim aylığı bağlanmadığı anlaşılmış olup, davacının 08.03.2021 tarihli yetim aylığı bağlanmasına ilişkin talebinin o günkü şartlara göre değerlendirilerek yetim aylığı konusunda karar verilmesi gerekirken 2011 yılı denetim raporuna dayanılarak boşanmanın muvazaalı olduğu gerekçesiyle yetim aylığı talebinin reddedilmesi, usul ve yasaya aykırı olduğundan davacının davasının kabulüne" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkili davacı hakkında verilen boşanma kararının kesinleşmesi dolayısıyla 2015 yılı Eylül ayı itibariyle yetim aylığı bağlanmasına hak kazandığını, yetim aylıklarının ödenmeye başlanma tarihi olarak idareye başvuru tarihi olan 08.03.2021 tarihinin belirtilmesinin hukuka aykırılık teşkil ettiğini belirterek, istinaf konusu kararın hüküm fıkrasında yer alan "...davacıya talep tarihini takip eden ay başından itibaren..." kısmının "...davacı hakkında verilen boşanma kararının kesinleşmesini takip eden ay başından..." şeklinde düzeltilerek onanmasını talep etmiştir.

Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; yetim aylığı alan davacı hakkında denetim sonucunda boşandığı eşiyle birlikte yaşadığının tespit edilmesiyle 01.10.2010 tarihinden itibaren aylıkların kesildiğini, daha sonra davacı eski eşi ... ile 2011 yılında tekrar evlendiğini, davacı 08.03.2021 tarihli dilekçesi ile eski eşi ...’den 08.09.2015 tarihinde boşandığını iddia ederek babası ... üzerinden yetim aylığı bağlanması talebinde bulunduğunu, dinlenen tanıkların davacının kızları ve kuzeni olduğunu, davacı tanıklarının beyanlarına itibar edilemeyeceğini, Bahçelievler SGK’nin 28.11.2011 tarihli raporu ile davacının eşi ile fiilen birlikte yaşadığının tespit edildiğini, Kurum tarafından yapılan işlemlerde bir hata bulunmadığını belirterek, kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında, "... Dosyadaki kayıt ve belgelerden; davacı ...'nun eşi ... ...den Denizli 1. Aile Mahkemesinin 07.06.2010 tarih ve 2010/478 Esas ve 2010/549 sayılı kararı ile boşandığı, kendisine 2010 yılı Eylül ayı itibariyle yetim aylığı bağlandığı, Bahçelievler Sosyal Güvenlik Merkezi, Sosyal Güvenlik Denetmenliği'nin 28.11.2011 tarihli raporu ile boşandığı eşi ile fiilen birlikte yaşadığının tespit edilmesi üzerine bağlanan aylığın 01.10.2010 tarihinden itibaren kesildiği, davacının tekrar eski eşiyle 26.07.2011 tarihinde evlendiği, yeniden Ankara 11. Aile Mahkemesinin 2013/1370 Esas 2015/631 sayılı kararı ile boşandığı, 08.03.2021 tarihlerinde davalı Kuruma başvurarak yeniden babası ... dan dolayı yetim aylığı bağlanmasını talep ettiği, davalı Kurum tarafından ikinci boşanmalarının muvazaalı olup olmadığı hususunda herhangi bir denetim yapılmadan 28.11.2011 tarihli denetim raporuna istinaden yetim aylığı bağlanmadığı, dava devam ederken dosyaya sunulan 01.08.2022 tarihli denetmen raporunda ise davacının eski eşi ile 17.02.2021 tarihinden itibaren fiilen birlikte yaşamaya devam ettiğine dair herhangi bir tespitin bulunmadığı, 08.09.2015-17.02.2021 arası için Antalya ilinden araştırma yapılması gerektiğinin bildirildiği anlaşılmaktadır.

Kurum kontrol memurlarınca düzenlenen raporda, davacının mernis adresinde boşandığı eşi ile birlikte yaşadığının komşusu tanıklarca beyan edildiği belirtilmiştir.

Davanın, yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 56 ncı maddesinin ikinci fıkrasıdır. Fıkrada “Eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96 ncı madde hükümlerine göre geri alınır.” düzenlemesine yer verilmiştir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 59/2 nci maddesinde “Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarının görevleri sırasında tespit ettikleri Kurum alacağını doğuran olay ve bu olaya ilişkin işlemler, yemin hariç her türlü delile dayandırılabilir. Bunlar tarafından düzenlenen tutanaklar aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir.” hükmü yer almaktadır.

Tüm dosya kapsamından, Kurum kontrol memurlarınca tutulan tutanağın somut verilere dayalı olmaması, 2011 tarihli tutanak esas alınarak talebin reddedilmesi, 01.08.2022 tarihli denetmen raporunda davacı ve eşinin 17.02.2021 tarihinden itibaren birlikte yaşamadıklarının belirtilmesi, mernis kayıtları, davacının yeniden aylık bağlanmasına dair talebi ile tüm dosya içeriği gözetildiğinde Kurum işleminin iptali ile talep tarihinden itibaren aylık bağlanmasına dair Mahkeme kararının yerinde olduğu, Mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla, istinaf başvurularının esastan reddine" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, istinaf dilekçesinde belirttiği gerekçelerle kararın bozulması ile davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Dava, Kurum işleminin iptali ile ölüm aylığı bağlanmasına karar verilmesi istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370, 371 inci, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 56 ve 96 ncı maddeleri.

3. Değerlendirme

1.Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup, dosyada yer alan tüm bilgi ve belgelerin incelenmesinde verilen hükmün yerinde olduğu anlaşılmakla davalı Kurum vekilinin temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

07.11.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Av. Ahmet Can

Mail                 : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp        : 0 532 409 18 85

Yasal güncellemelerden haberdar olmak için Abone Olun       ⇛        🔁

Diğer Yazılarımız Ve Kararlar: