Giriş

17 Eylül 2026 tarihinde Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından alınan kararlar, Tera Portföy Yönetimi A.Ş. tarafından kurulan yatırım fonlarında birikimleri bulunan yatırımcılar açısından önemli hukuki sorunları gündeme getirmiştir.

SPK'nın 17 Eylül 2026 tarihli ve 2026/60 sayılı bülteninde duyurulan 57/1707 sayılı kararla, yedi portföy yönetim şirketinin kurucusu olduğu yatırım fonlarının tasfiyesine karar verilmiştir.

17 Eylül 2026 tarihli ve 2026/61 sayılı bültende yayımlanan 57/1708 sayılı kararla tasfiye usul ve esasları belirlenmiş, fonlarının tasfiye işlemlerini yürütmek üzere Türkiye İş Bankası A.Ş. ve T.C. Ziraat Bankası A.Ş.  yetkilendirilmiştir. Başlangıçta üç ay olarak belirlenen tasfiye süresi, SPK'nın 20 Eylül 2026 tarihli ve 59/1710 sayılı kararıyla altı aya çıkarılmıştır.

Daha sonra Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun Teklifi gündeme gelmiş ve TBMM’de komisyonlarda görüşmeye açılmıştır.

Bu gelişmeler karşısında yatırımcıların üzerinde durması gereken önemli hukuki konulardan biri, tasfiye kararından önce gerçekleştirilmiş alım satım işlemlerinin ve bunlardan doğan hakların hukuki durumudur.

Özellikle satış işlemini gerçekleştirmiş, takas süreci tamamlanmış veya fon katılma paylarının iadesi için talimat vermiş yatırımcıların haklarının aynı hukuki nitelikte olup olmadığı dikkatle incelenmelidir.

Bu noktada sermaye piyasası hukukunun temel kurumlarından biri olan takas kesinliği ilkesi önem kazanmaktadır.

"...Takas kesinliği ve rehin hakkı MADDE 79 - (1) Sermaye piyasası araçlarının takas talimat ve işlemleri ile ödeme işlemleri, merkezî takas kuruluşlarının üyelerinin faaliyetlerinin geçici ya da sürekli olarak durdurulması, idari ve adli merciler nezdinde tasfiye işlemlerine başlanması durumu da dâhil olmak üzere, geri alınamaz ve iptal edilemez...." (6362 SAYILI SERMAYE PİYASASI KANUNU)

Ancak, Kanun tasarısının Net yatırım tutarı, ara ödeme ve nihai ödeme başlıklı 4. maddesinin 3. fıkrasında ““Dağıtılabilir nakdin birinci fıkraya göre hesaplanan net yatının tutarlarının ve/veya ikinci fıkraya göre hesaplanan ara ödeme tutarlarının tamamını karşılamaya yetmemesi halinde Kurul; mevcut nakitten mümkün olan en fazla sayıda fon pay sahibinin tam yararlanması amacıyla, net yatırım tutan en düşük olan fon pay sahibinden başlanmak suretiyle ödeme yapılmasına ve/veya tüm fon pay sahipleri bakımından uygulanacak asgari bir ara ödeme tutarı belirlenerek bu tutara kadar ödeme yapılmasına karar vermeye yetkilidir. Bu kapsamda yapılacak ödemelerde hiçbir fon pay sahibine net yatırım tutarını, ödeme tutarının hesaplandığı tarihten ve/veya tasfiye tarihinden bir gün önceki gün sonu itibarıyla hesaplanmış hak ve alacak tutarlarını veya ikinci fıkrada öngörülen 1.000.000 Türk lirası tutarındaki ara ödeme tavanını aşan ödeme yapılamaz. Ara ödeme karşılığı herhangi bir katılma payı iade işlemi yapılmaz; söz konusu katılma payları nihai tasfiye ödemeleri sırasında iade edilir.” denmiştir.

Kanun tasarısının Dışarıdan hizmet alımı ve uygulanacak hükümler başlıklı 7. maddesinin 2. fıkrasında ise “....Bu Kamında hüküm bulunmayan hallerde 6362 sayılı Kanun, 5271 sayılı Kanun, 5411 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuatın bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanır.”

Dolayısıyla, 79. maddedeki "...Takas kesinliği” ile çelişkili bir kanun çıkarılmaya çalışılmaktadır.

Zira, "...Hukuk kurallarının birbiriyle çatışması durumunda sonraki özel kanun hükümlerinin önceki genel kanun hükümlerine göre öncelikle uygulanması gerekir...." (DANIŞTAY 9. DAİRE, E.2024/1564, K.2024/7684)

Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun Teklifi bu haliyle yasalaşırsa 6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu karşısında özel kanun olarak yürürlüğe girecektir.

Takas Nedir Ve Hukuki Sonuçlari Nelerdir?

Sermaye piyasalarında bir alım satım işleminin yapılması ile bu işlemden doğan yükümlülüklerin tamamen yerine getirilmesi farklı aşamalardır. Bir işlemin gerçekleşmesi, her durumda takasın da tamamlandığı anlamına gelmemektedir. Bu ayrımın anlaşılması için öncelikle takas kavramının tanımlanması gerekmektedir.

Ethem Sancak, Sermaye Piyasası Sözlüğü adlı eserinde takası şu şekilde tanımlamaktadır.“Takas (Settlement) Alım satıma ilişkin borçların yerine getirilmesi, alacakların alınması işlemleri ile alınan ve satılan varlıkların ilgili hesaplara aktarılması işlemleridir.  Örneğin BİST Pay Piyasası’nda takas günü işlemin gerçekleştiği günü izleyen ikinci iş günüdür. Takas işlemi olduktan sonra, alım satım sözleşmesi ile başlayan süreç tümüyle ve hukuken sonuçlandırılmıştır. Artık takas kesinliği söz konusudur.” (Ethem Sancak, Sermaye Piyasası Sözlüğü – Temel Düzey: Türkçe–İngilizce, 1. Baskı, Scala Yayıncılık, Kasım 2014, s. 169.)

İstanbul Takas Ve Saklama Bankası Anonim Şirketi Merkezi Takas Yönetmeliği’nin 4. maddesine göre “Bu yönetmelikte geçen i) Takas: Piyasada gerçekleşen işlemlerle ilgili olarak ortaya çıkan yükümlülüklerin, Takasbank tarafından belirlenen süre ve şartlarda, üyeler tarafından yerine getirilmesi suretiyle taraflar arasında nakit ve/veya varlıkların transferini sağlayan süreçlerin tamamını,.... ifade eder”

Bu tanımdan hareketle takasın yalnızca teknik bir kayıt veya muhasebe işlemi olmadığı anlaşılmaktadır. Takas, gerçekleştirilen alım satım işleminden doğan borçların yerine getirilmesini, alacakların alınmasını ve ilgili varlıkların hesaplara aktarılmasını kapsayan hukuki sonuçları bulunan bir süreçtir. Dolayısıyla takasın tamamlanması, tarafların alım satım sözleşmesinden doğan edimlerinin yerine getirilmesi bakımından belirleyici önemdedir.

Portföy yatırımcıları açısından bu kavramın önemi, özellikle tasfiye kararından önce gerçekleştirilmiş işlemlerin durumunun belirlenmesinde ortaya çıkmaktadır.

Takas Kesinliği İlkesi Ve Geri Alınamazlık Kuralı

Sermaye piyasalarında hukuki güvenliğin sağlanması, gerçekleştirilen işlemlerin hangi aşamadan sonra geri alınamayacağının belirlenmesini gerektirir. Takas kesinliği ilkesi, bu ihtiyaca cevap veren temel düzenlemelerden biridir.

Ethem Sancak, aynı eserinde takas kesinliğini şu şekilde açıklamaktadır. “Takas Kesinliği (Settlement Finality) Takas işlemlerinin yapılması sonrası geri alınamayacağı kuralıdır. …. Avrupa Birliği bu konuda Mayıs 1998’de [Takas Kesinliği Direktifi] (Settlement Finality Directive) adı altında bir direktif yayınlamıştır. Bu direktifin amacı, takas işlemlerinde sistemik riskin azaltılması ve özellikle takas sistemindeki bir üyenin finansal olarak çökmesi durumuna bağlı risklerin en aza indirilmesidir.” (Ethem Sancak, Sermaye Piyasası Sözlüğü – Temel Düzey: Türkçe–İngilizce, 1. Baskı, Scala Yayıncılık, Kasım 2014, s. 382.)

Takas kesinliği ilkesi, sermaye piyasası işlemlerinin güvenilirliğini koruyan hukuki güvencelerden biridir. Bu ilkenin amacı, takas sistemindeki işlemlerin sonradan ortaya çıkabilecek bazı gelişmeler nedeniyle sürekli olarak tartışmaya açık hale gelmesini engellemektir. Özellikle bir piyasa katılımcısının mali güçlük yaşaması, faaliyetlerinin durdurulması veya tasfiye sürecine girmesi halinde takas sisteminin hukuki güvenilirliğinin korunması önem taşımaktadır.

Avrupa Birliği tarafından kabul edilen 1998 tarihli Takas Kesinliği Direktifi de bu yaklaşımın uluslararası hukuk bakımından önemli örneklerinden biridir. Türkiye'de ise takas kesinliği ilkesi, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 79. maddesinde düzenlenmiştir.

İstanbul Takas Ve Saklama Bankası Anonim Şirketi Merkezi Takas Yönetmeliği’nin 27. maddesine göre “Takas kesinliği MADDE 27 – (1) Takas kesinliğine ilişkin olarak Kanunun 79 uncu maddesi hükümleri uygulanır.”

Bu nedenle Portföy yatırımcılarının hakları değerlendirilirken yalnızca tasfiye kararına değil, tasfiye kararından önce gerçekleşmiş ve kesinleşmiş işlemlerin hukuki durumuna da bakılmalıdır.

Sermaye Piyasası Hukukunda Takas Kesinliğinin Emredici Niteliği

Takas kesinliği ilkesinin hukuki niteliği, sermaye piyasası hukuku öğretisinde de ele alınmıştır.

Tekin Memiş ve Gökçen Turan, Sermaye Piyasası Hukuku adlı eserlerinde konuya ilişkin şu değerlendirmeyi yapmaktadır. “Merkezi karşı taraf uygulaması ile bağlantılı olarak, Kanun'un 79. maddesinde yer verilen takas kesinliği düzenlenmesine değinmek yerinde olacaktır. Anılan düzenleme,emirlerin eşleşmesi suretiyle gerçekleşen alım satım işlemlerine ilişkin takasın tamam-lanmasının (edirrılerin yerine getirilınesinin) hiçbir surette geri alınamayacağı ve iptaledilemeyeceğini öngören, böylece takas kesinliğini emredici surette ortaya koyan, bubağlamda merkezi karşı taraf uygulamasını tamamlayıcı bir düzenlemedir. (Dipnotu: Dikkat edileceği gibi, anılan düzenlemede, merkezi takas kuruluşunun, takas ve merkezi karşı taraf olarak yerine getirdiği işlemleri nedeni ile teminat olarak aldığı mal varlığı değerleri üzerindeki hak ve yetkilerinin hiçbir şekilde sınırlandırılamayacağı hüküm altına alınmıştır.)” (Tekin Memiş/Gökçen Turan, Sermaye Piyasası Hukuku, 3. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2017, s. 175.)

Bu açıklamada özellikle takas kesinliğinin emredici niteliği üzerinde durulmaktadır. Emredici hukuk kuralları, tarafların iradeleriyle bertaraf edilemeyen ve uygulanmaları zorunlu olan düzenlemelerdir. Bununla birlikte, bir hukuk kuralının emredici nitelikte olması ile o kuralın hangi işlemlere uygulanacağının belirlenmesi birbirinden farklı konulardır.

Takas kesinliğinin sağladığı koruma, Kanun'un 79. maddesinin kapsamına giren takas talimatları, işlemleri ve ödeme işlemleri bakımından değerlendirilmelidir. Bu nedenle Tera Portföy fonlarına ilişkin her satış veya iade talimatının yalnızca verilmiş olması nedeniyle takas kesinliği koruması kazandığı sonucuna varılamaz. Asıl araştırılması gereken, söz konusu talimatın hangi aşamaya ulaştığı ve hukuken kesinleşmiş bir takas işlemi bulunup bulunmadığıdır.

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 79. Maddesi

Takas kesinliğinin Türk hukukundaki açık yasal dayanağı 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 79. maddesidir. Anılan maddede şu hükme yer verilmiştir. "...Takas kesinliği ve rehin hakkı MADDE 79 - (1) Sermaye piyasası araçlarının takas talimat ve işlemleri ile ödeme işlemleri, merkezî takas kuruluşlarının üyelerinin faaliyetlerinin geçici ya da sürekli olarak durdurulması, idari ve adli merciler nezdinde tasfiye işlemlerine başlanması durumu da dâhil olmak üzere, geri alınamaz ve iptal edilemez...." (6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu)

Bu düzenleme, takas işlemlerinin hukuki güvenliğini korumaya yönelik açık bir kanun hükmüdür. Maddede özellikle merkezi takas kuruluşu üyelerinin faaliyetlerinin durdurulması ve tasfiye işlemlerine başlanması durumlarına yer verilmesi dikkat çekicidir. Zira, aynı maddenin 3. fıkrasında “Merkezî takas kuruluşunun, takas ve merkezî karşı taraf olarak yerine getirdiği işlemleri nedeni ile teminat olarak aldığı mal varlığı değerleri üzerindeki hak ve yetkileri hiçbir şekilde sınırlandırılamaz. Üye kuruluşa veya teminatı tesis eden kişiye konkordato mühleti tanınması, konkordatosunun tasdiki, iflastan sonra konkordato veya mal varlığının terki suretiyle konkordato süreci içine girmesi, uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırılması, iflası, iflasının ertelenmesi veya 2004 sayılı Kanun çerçevesindeki diğer takip prosedürleri ya da bu Kanunun tedricî tasfiye ile ilgili hükümleri merkezî takas kuruluşunun söz konusu teminatlar üzerindeki hak ve yetkileri kullanmasını hiçbir şekilde sınırlandıramaz...." (6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu) denmiştir.

Takas kesinliği ilkesi yalnızca Sermaye Piyasası Kanunu'nda düzenlenmemiştir. Takasbank'ın merkezi takas faaliyetlerine ilişkin düzenlemelerinde de aynı ilkeye yer verilmiştir. 18.07.2013 tarih ve 28711 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İstanbul Takas Ve Saklama Bankasi Anonim Şirketi Merkezi Takas Yönetmeliği’nin Takas kesinliği başlıklı 27. maddesine göre de “Takas kesinliğine ilişkin olarak Kanunun 79 uncu maddesi hükümleri uygulanır.”

Bu düzenleme de, merkezi takas işlemlerinde kanuni takas kesinliği ilkesinin uygulanacağını açık biçimde ortaya koymaktadır.

Demek ki, Kanun koyucu, belirli kurumsal veya mali sorunların ortaya çıkmasının takas sistemindeki işlemlerin kesinliğini ortadan kaldırmasını engellemeyi amaçlamıştır.

Portföy fonlarının tasfiyesi bakımından bu hükümden hareketle araştırılması gereken temel mesele, yatırımcıların tasfiye kararından önceki işlemlerinin Kanun’un 79. maddesi kapsamına girip girmediğidir.

Ancak önemli bir hukuki sınır bulunmaktadır. Kanun’un 79. maddesinde düzenlenen tasfiye ve faaliyet durdurma halleri, doğrudan merkezi takas kuruluşlarının üyeleriyle ilgili olarak kaleme alınmıştır. Portföy yatırım fonlarının tasfiyesi ise fonların kendi hukuki yapısı ve SPK'nın özel tasfiye kararları çerçevesinde yürütülmektedir. Zira, Kanun’un Yatırım fonlarında Kurula tanınan diğer yetkiler başlıklı 54. maddesinin 1. fıkrasına göre “Kurul; a) Fonun …. sona ermesine ve tasfiyesine, …ilişkin usul ve esasları belirler.” Bu iki durumun birbirine eşit kabul edilmesi hukuken doğru değildir.

Dolayısıyla Kanun’un 79. maddesi, fonlarının tasfiyesine karşı bütün yatırımcılar için doğrudan ve sınırsız bir ödeme talebi hakkı doğuran bir düzenleme olarak değerlendirilmemelidir. Buna karşılık, merkezi takas sistemi kapsamında kesinleşmiş bir işlemin varlığı tespit edildiğinde, bu işlemin geri alınamazlığına ilişkin kanuni korumanın somut olayda ileri sürülmesi mümkündür.

Kesinleşmiş Alacakların Anayasal Mülkiyet Hakkı, Hukuki Güvenlik ve Belirlilik İlkesi Kapsamında Korunması

Portföy yatırımcılarının hukuki durumunda önem taşıyan bir diğer husus, kesinleşmiş alacakların mülkiyet hakkı kapsamında korunmasıdır.

Anayasa'nın 35. maddesi mülkiyet hakkını güvence altına almaktadır. Zira, bu maddeye göre “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.”

Mülkiyet hakkının koruma alanı yalnızca taşınır ve taşınmaz mallarla sınırlı değildir. Belirli koşullar altında alacak hakları da anayasal mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirilmektedir. Anayasa Mahkemesi’nin konuya ilişkin yaklaşımı şu ifadeyle ortaya konulmaktadır. "44. Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fıkrasında Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. denilmek suretiyle mülkiyet hakkı güvenceye bağlanmıştır. Anayasa'nın anılan maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü mal varlığı hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, § 20). Bu bağlamda, mülk olarak değerlendirilmesi gerektiğinde kuşku bulunmayan menkul ve gayrimenkul mallar ile bunların üzerinde tesis edilen sınırlı ayni haklar ve fikri hakların yanı sıra, icrası kabil olan her türlü alacak da mülkiyet hakkının kapsamına dahildir (Mahmut Duran ve diğerleri, B. No: 2014/11441, 1/2/2017, § 60). 45. Somut olayda başvurucunun A.S. ile özel hukuk ilişkisinden doğan alacağı için borçlu A. S. aleyhine başlattığı icra takibinde haciz safhasına geçilmiştir. Haciz safhasına geçilmiş olması, borca itiraza ilişkin süreçlerin aşıldığı ve borcun kesinleştiği anlamına gelmektedir. Kesinleşmiş alacaklar icra edilebilir nitelik kazandığından Anayasa'nın 35. maddesi bağlamında mülk teşkil etmektedir.” Fatma Yıldırım [1. B.], B. No: 2014/6577, 16/2/2017, § 45)"

Diğer yandan, Anayasa Mahkemesi’nin bir kararına göre “Hukuk devletinin unsurlarından olan hukuki güvenlik ilkesi gereği devlet faaliyetlerinin önceden tahmin edilebilir, öngörülebilir olması gerekmekte olup, takdir yetkisini zorlayan ve keyfiliğe yol açacak kurallara yer vermemelidir. Belirlilik ilkesinin gereği ise, maddi hukuk ve usul kurallarının önceden öngörülebilir bir açıklıkta ve kişilerin haklı beklentilerini bariz şekilde bertaraf etmeyecek düzenlemeler yapılmasını gerektirir. Aksi takdirde, verilen yetkilerin sınırları belirsiz olup takdir keyfiliğe dönüşmesine neden olur ve yasanın verdiği ucu açık yetki kullanımıyla tesis edilen işlemlerin hukuki denetimi de yasa engeli sebebiyle gereği gibi yapılamaz.” (Anayasa Mahkemesi, 2015/94 E., 2016/27 K., 14.10.2015 T. kararı) denmiştir. Hukuki güvenlik, kesinleşmiş işlemlere duyulan güvenin korunmasını gerektirir. Yatırımcıların haklarının değerlendirilmesinde de bu ilke göz ardı edilmemelidir.

Bu farklılıkların belirlenmesi, mülkiyet hakkına ve hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerine dayalı hukuki taleplerin doğru kurulmasını sağlar. Örneğin yatırımcının tasfiye kararından önce satış işlemi tamamlanmış, ödenecek tutar kesinleşmiş ve ilgili ödeme yükümlülüğü doğmuşsa, söz konusu alacağın mülkiyet hakkı, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkesi kapsamında korunması yönündeki hukuki iddia güçlenebilir. Buna karşılık sadece satış talimatı iletilmiş, ancak işlem henüz gerçekleşmemişse, yatırımcının hukuki durumunun farklı değerlendirilmesi gerekebilir. Bu nedenle anayasal korumanın kapsamı her yatırımcının işlem kayıtları üzerinden belirlenmelidir.

Portföy Fonlarının Tasfiyesinde Önemli Ayrım

SPK'nın 17 Eylül 2026 tarihli ve 57/1708 sayılı kararıyla belirlenen tasfiye usul ve esaslarının altıncı maddesi, tasfiye sürecindeki iade talimatlarına ilişkin özel hükümler içermektedir.

Kararda, ihbarlı fonlar bakımından 17 Eylül 2026 tarihinde saat 13.30'dan sonra iletilen katılma payı iade talimatlarının tasfiye esasları kapsamında olduğu belirtilmiştir.

Para piyasası fonlarında ise izahnamede belirtilen gün sonu valör atlama saatinden sonra iletilen iade talimatları esas alınmıştır.

Ayrıca TEFAS üzerinden iletilmiş ancak gerçekleştirilememiş iade talimatlarından doğan tutarların fon hesabına borç olarak tahakkuk ettirilmesine ve belirlenen tasfiye yöntemi çerçevesinde öncelikle karşılanmasına ilişkin düzenleme yapılmıştır. Buna göre, 17.09.2026 tarih ve 2026/61 sayılı Kurul Bülteninin A/ 6 bendinde İhbarlı fonlar için 17.09.2026 tarihinde saat 13.30’dan sonra iletilen katılma payı iade talimatları ile para piyasası fonları için izahnamede yer verilen gün sonu valör atlama saatinden sonra iletilen iade talimatları işbu tasfiye esasları kapsamında olduğu, tasfiye kararı verilen fonlardan, Takasbank TEFAS Platformu üzerinden fon satış emri verilen ve gerçekleştirilmeyen iade talimatları karşılığında oluşan tutar fon hesabına borç olarak tahakkuk ettirileceği ve banka tarafından aynı bültenin 5 no’lu maddesinde yer verilen yöntemlerle elde edilen nakit ile öncelikli olarak bu borçların ödeneceği ilan edilmiştir. SPK, 28 Eylül 2026 tarihli açıklamasına göre de, 17.09.2026 tarih ve 2026/61 sayılı Kurul Bülteninde ilan edilen tasfiye usul ve esaslarının A/6 bendindeki hükmün uygulanması bakımından, 16.09.2026 tarihi ve öncesinde TEFAS’a iletilmekle birlikte ilgili fonun temerrüdü veya fiyat açıklamaması nedeniyle gerçekleştirilemeyen talimatların da tasfiye kapsamında olduğunu ilan etmiştir.

Buna göre, 16 Eylül veya öncesinde satış emri verilmiş, emir TEFAS’a ulaşmış, fiyat açıklanmadığı için gerçekleşmemiş, PBLK’de kalmış ise, A/6 bendi nedeniyle fonun öncelikli ödenecek borcunun hak sahibi/alacaklısı olduğu yönünde açık yasal dayanak vardır. Ancak buradaki bir farklı durum alacağın kesin miktarı, fiyat hiç açıklanmadığı için ayrıca yapılacak mutabakat ve hesaplamaya bağlı olduğudur.

Buna göre, bu hükümler, yatırımcıların hukuki durumlarının birbirinden farklı olabileceğini göstermektedir.

Özellikle şu üç durum birbirinden ayrılmalıdır.

Birinci durum, tasfiye kararından önce talimatı gerçekleştirilmiş, alacağın fiyatı açıklanmış ve takası tamamlanmış işlemlerdir.

İkinci durum, tasfiye kararından önce talimatı verilmiş ancak alacağın fiyatı açıklanmamış ve takası tamamlanmamış işlemlerdir.

Üçüncü durum, tasfiye kararında belirtilen saatlerden sonra iletilen veya tasfiye usulüne tabi tutulan katılma payı iade talimatlarıdır.

Bu üç gruba aynı hukuki sonucun uygulanacağı varsayılmamalıdır. Birinci gruptaki işlemler yönünden takas kesinliği ilkesi özellikle önem kazanırken, ikinci ve üçüncü gruplarda fonun izahnamesi, emrin gerçekleşme durumu, takas kayıtları ve SPK'nın özel tasfiye hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.

Tasfiye kararının hukuki etkisini belirleyen en önemli unsurlardan biri, yatırımcının hakkının hangi tarihte ve hangi işlem aşamasında doğduğudur.

Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun Teklifi Yasalaşırsa Kazanılmış Hakları Ortadan Kaldırır mı?

Kanun tasarısının Dışarıdan hizmet alımı ve uygulanacak hükümler başlıklı 7. maddesinin 2. fıkrasında “....Bu Kamında hüküm bulunmayan hallerde 6362 sayılı Kanun, 5271 sayılı Kanun, 5411 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuatın bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanır.”

Zira, "...Hukuk kurallarının birbiriyle çatışması durumunda sonraki özel kanun hükümlerinin önceki genel kanun hükümlerine göre öncelikle uygulanması gerekir...." (DANIŞTAY 9. DAİRE, E.2024/1564, K.2024/7684) (DANIŞTAY VERGİ DAVA DAİRELERİ GENEL KURULU, E.2023/476, K.2024/1018)

Dolayısıyla, mahkemeler, önüne gelen bir uyuşmazlıkta sonraki özel kanunu uygulayacaklardır. Bu da takas kesinliği ilkesinin dikkate alınmayacağı sonucunu doğurmaktadır.

Ancak, Anayasa Mahkemesinin temel görevlerinden biri, kanunların Anayasa ile uyumlu olup olmadığını şekil ve esas yönlerinden incelemektir. Anayasa yargısının önemli bir bölümünü oluşturan bu inceleme, norm denetimi olarak adlandırılmaktadır. Türk hukuk sisteminde norm denetimi, iptal davası ve itiraz yolu olmak üzere iki farklı usul aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. https://www.anayasa.gov.tr/tr/mahkeme/gorev-ve-yetkileri/norm-denetimi 

İptal davası, herhangi bir somut uyuşmazlığın varlığına bağlı olmaksızın bir hukuk kuralının Anayasa'ya uygunluğunun incelenmesine imkan tanıdığından soyut norm denetimi olarak nitelendirilmektedir. Buna karşılık itiraz yolunda anayasal denetim, görülmekte olan bir davada uygulanması gereken hukuk kuralının Anayasa'ya aykırı olduğu yönündeki değerlendirme üzerine gündeme gelmektedir. Bu nedenle itiraz yoluyla yapılan inceleme, somut norm denetimi olarak ifade edilmektedir.

Soyut norm denetimi kapsamında Anayasa Mahkemesinde iptal davası açma yetkisi, Anayasa tarafından belirli kişi ve topluluklara tanınmıştır. Bu yetki Cumhurbaşkanına, Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla milletvekiline sahip iki siyasi parti grubuna ve TBMM üye tamsayısının en az beşte birini oluşturan milletvekillerine aittir. Kanunların tamamının veya belirli hükümlerinin Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülerek iptallerinin talep edilmesi mümkündür. İptal davasının açılmasında genel süre, ilgili düzenlemenin Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren altmış gündür. Bununla birlikte kanunların yalnızca şekil yönünden Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasına dayanan başvurular bakımından bu süre on gün olarak belirlenmiştir. Ayrıca şekil yönünden denetim talep etme yetkisi, Cumhurbaşkanı ve TBMM üye tamsayısının en az beşte birini oluşturan milletvekilleriyle sınırlandırılmıştır.

Somut norm denetimi ise yargı mercilerinde görülmekte olan bir uyuşmazlık sırasında ortaya çıkan Anayasa'ya aykırılık sorununun Anayasa Mahkemesine taşınmasını sağlayan bir başvuru mekanizmasıdır. Bu denetimin konusunu kanunlar ile Cumhurbaşkanlığı kararnameleri oluşturmaktadır. Davaya bakmakla görevli mahkemenin, uyuşmazlığın çözümünde uygulayacağı kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünü Anayasa'ya aykırı bulması ya da taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasını ciddi görmesi durumunda, anayasal denetim süreci işletilmektedir. Böyle bir durumda mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ilgili hüküm hakkında vereceği kararı beklemek üzere davanın görülmesini erteler.

İtiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulabilmesi belirli hukuki şartların birlikte gerçekleşmesine bağlıdır. Öncelikle yargı organı önünde henüz sonuçlanmamış bir davanın bulunması ve uyuşmazlığın mahkeme sıfatını taşıyan bir merci tarafından incelenmesi gerekmektedir. Bunun yanında Anayasa'ya aykırılığı tartışılan düzenlemenin, söz konusu davada uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmü olması zorunludur. Son olarak davaya bakan mahkemenin bu hükmün Anayasa ile bağdaşmadığı kanaatine ulaşması ya da taraflarca dile getirilen aykırılık iddiasını ciddi bulması gerekmektedir. Bu koşulların varlığı halinde anayasal denetim amacıyla Anayasa Mahkemesine başvurulabilmektedir.

Anayasa Mahkemesi, gerek iptal davası gerekse itiraz yolu kapsamında önüne gelen başvurular hakkında ret veya iptal kararı verebilmektedir. Ret kararları ilk inceleme yahut esas incelemesi sonucunda ortaya çıkabilirken, iptal kararı Anayasa'ya aykırılığın tespit edilmesi üzerine verilmektedir.

Dolayısıyla, fon yatırımcıları tarafından açılacak davalarda Anayasa’ya aykırılık iddiasıyla dava açılması önem taşımaktadır.

Sonuç ve Değerlendirme

17 Eylül 2026 tarihinde Sermaye Piyasası Kurulu tarafından alınan yatırım fonlarının tasfiyesine ilişkin kararlar ve sonrasında gündeme gelen Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun Teklifi, yalnızca sermaye piyasalarının işleyişini değil, yatırımcıların mevcut mal varlığı haklarını, hukuki güvenlik ilkesini ve kesinleşmiş işlemlerin korunmasını da ilgilendiren önemli hukuki sorunlar ortaya çıkarmıştır. Bu süreçte temel mesele, tasfiye işlemlerinin hangi yöntemle gerçekleştirileceğinin ötesinde, tasfiye kararından önce doğmuş ve hukuken kesinleşmiş hakların sonradan yürürlüğe girebilecek düzenlemeler karşısındaki durumudur.

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 79. maddesinde düzenlenen takas kesinliği ilkesi, sermaye piyasalarında gerçekleştirilen işlemlerin hukuki güvenilirliğinin sağlanması bakımından temel güvencelerden biridir. Bu ilke, kapsamına giren takas talimatlarının, takas işlemlerinin ve ödeme işlemlerinin sonradan ortaya çıkan belirli hukuki veya mali gelişmeler nedeniyle geri alınmasını ve iptal edilmesini engellemeyi amaçlamaktadır. Bununla birlikte, takas kesinliğinin sağladığı korumanın bütün fon katılma payı iade taleplerine kendiliğinden uygulanacağı söylenemez. Bu nedenle yatırımcının talimatının gerçekleşip gerçekleşmediği, işlem bedelinin belirlenip belirlenmediği, takasın tamamlanıp tamamlanmadığı ve alacağın hangi aşamada kesinleştiği ayrı ayrı araştırılmalıdır.

Bu çerçevede, tasfiye kararından önce satış işlemi gerçekleşmiş, katılma paylarının iadesine ilişkin bedel kesinleşmiş ve takas süreci tamamlanmış yatırımcılarla yalnızca satış talimatı vermiş veya talimatı henüz gerçekleştirilememiş yatırımcıların aynı hukuki durumda bulunduğu kabul edilemez. İlk gruptaki yatırımcılar bakımından takas kesinliği ve kesinleşmiş alacakların korunması ilkeleri daha güçlü bir hukuki dayanak oluştururken, diğer yatırımcıların haklarının kapsamı fon izahnameleri, işlem kayıtları ve SPK tarafından belirlenen özel tasfiye hükümleri çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Öte yandan, 16 Eylül 2026 tarihinde veya daha önce TEFAS'a iletilmiş olmasına rağmen ilgili fonun temerrüdü veya fiyat açıklamaması nedeniyle gerçekleştirilememiş satış talimatları da ayrıca önem taşımaktadır. SPK'nın tasfiye usul ve esaslarına ilişkin düzenlemeleri ile 28 Eylül 2026 tarihli açıklaması birlikte değerlendirildiğinde, bu işlemlerden kaynaklanan tutarların öncelikli olarak karşılanmasına ilişkin özel bir hukuki düzenleme bulunduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla takası tamamlanmamış her işlemin diğer tasfiye alacaklarıyla aynı koşullarda değerlendirilmesi de isabetli olmayacaktır.

Kanun teklifinin yasalaşması halinde ise hukuki sorun farklı bir boyut kazanacaktır. Teklifte yer alan net yatırım tutarı, ara ödeme sınırları ve ödemelerin önceliklendirilmesine ilişkin hükümler ile mevcut sermaye piyasası mevzuatı arasında ortaya çıkabilecek çatışmaların, sonraki tarihli özel kanunun uygulanması ilkesi çerçevesinde değerlendirilmesi gündeme gelebilecektir. Ancak yeni bir kanunun özel düzenleme niteliği taşıması, bu düzenlemenin Anayasa'ya uygunluğunun denetlenmesine engel değildir. Kanun koyucunun tasfiye sürecini yeniden düzenleme yetkisi, Anayasa ile güvence altına alınan temel haklar ve hukuk devleti ilkesi çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Özellikle kanun teklifinin 4. maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen ödeme sınırlarının, tasfiye kararından önce hukuken kesinleşmiş alacaklar üzerindeki etkisi ayrıca incelenmelidir. Yatırımcının mevcut ve icra edilebilir nitelikteki bir alacağının sonradan getirilen bir düzenlemeyle sınırlandırılması veya bu alacağa ulaşmasının belirsiz bir süreye bırakılması, somut koşullara göre Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkı yönünden tartışma yaratabilecektir. Böyle bir müdahalenin yalnızca kanuni dayanağının bulunması yeterli olmayıp kamu yararı amacı taşıması, ölçülü olması ve hak sahiplerine aşırı bir külfet yüklememesi de önem taşımaktadır.

Diğer taraftan hukuk devleti ilkesinin gereği olan hukuki güvenlik ve belirlilik, yatırımcıların yürürlükteki mevzuata güvenerek gerçekleştirdikleri işlemlerin hukuki sonuçlarının öngörülebilir olmasını gerektirir. Tasfiye kararından önce tamamlanmış işlemlerden doğan hakların sonradan değiştirilen ödeme esaslarına tabi tutulması, bu güvenin korunması bakımından ayrıca değerlendirilmelidir. Nitekim hukuken kesinleşmiş bir alacağın korunması ile henüz gerçekleşmemiş bir yatırım işlemi nedeniyle ileri sürülen beklentinin korunması aynı hukuki temellere dayanmamaktadır.

Bu noktada kanun koyucunun karşı karşıya bulunduğu sorun, yalnızca tasfiye kapsamındaki fonlarda bulunan varlıkların yatırımcılara dağıtılması değildir. Asıl mesele, yatırımcılar arasında hakkaniyetli bir ödeme düzeni oluşturulurken daha önce hukuken doğmuş ve kesinleşmiş hakların hangi ölçüde korunacağıdır. Net yatırım tutarı düşük olan yatırımcılara öncelik verilmesi, çok sayıda yatırımcının zararının azaltılması bakımından kamu yararına yönelik bir amaç taşıyabilir. Ancak böyle bir tercihin, farklı hukuki statülerde bulunan yatırımcıların kazanılmış haklarını ve kesinleşmiş alacaklarını ölçüsüz biçimde sınırlandırmaması gerekir. Bu nedenle ödeme önceliği ile mevcut alacak haklarının hukuki niteliği birbirinden ayrılmalıdır.

Kanun teklifinin mevcut haliyle yasalaşması ve kesinleşmiş işlemlerden kaynaklanan hakları olumsuz etkilemesi durumunda, ilgili hükümlerin Anayasa'ya uygunluğunun denetlenmesi önem kazanacaktır. Bu denetim, Anayasa'da öngörülen koşullar çerçevesinde iptal davası yoluyla gerçekleştirilebileceği gibi, yatırımcıların taraf olduğu somut uyuşmazlıklarda uygulanacak kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığının ileri sürülmesi üzerine itiraz yolu aracılığıyla da gündeme gelebilecektir. Ancak yatırımcıların doğrudan Anayasa Mahkemesinde iptal davası açma yetkisi bulunmadığından, somut norm denetimi bakımından aykırılık iddiasının davaya bakmakta olan mahkeme önünde ileri sürülmesi ve mahkemenin bu iddiayı ciddi bulması gerekmektedir.

Sonuç olarak, yatırım fonlarının tasfiyesinde hukuki değerlendirmenin yalnızca yatırımcıların sahip oldukları katılma payı miktarına veya yatırdıkları ana para tutarına dayandırılması yeterli değildir. Her yatırımcının satış talimatının tarihi, gerçekleşme durumu, fon fiyatının açıklanıp açıklanmadığı, takas işlemlerinin tamamlanıp tamamlanmadığı ve alacağın kesinleşip kesinleşmediği belirlenmelidir. Yatırımcıların haklarının korunması amacıyla yapılacak hukuki başvuruların da bu somut verilere dayandırılması gerekmektedir.

Kanaatimizce, tasfiye sürecini düzenleyen mevcut kararların ve olası yeni kanuni düzenlemelerin değerlendirilmesinde esas alınması gereken yaklaşım, yatırımcıların hukuki durumlarını birbirinden ayıran, kesinleşmiş işlemlerin doğurduğu sonuçları gözeten ve mülkiyet hakkını koruyan bir uygulamanın benimsenmesidir. Sermaye piyasalarında güvenin sürdürülebilmesi, yalnızca işlemlerin teknik açıdan güvenli biçimde gerçekleştirilmesine değil, bu işlemler sonucunda doğan hakların hukuk düzeni tarafından korunacağına ilişkin beklentinin karşılanmasına da bağlıdır.

Bu nedenle tasfiye sürecinde yatırımcıların haklarının korunması, yalnızca bireysel mal varlığı kayıplarının önlenmesi bakımından değil, sermaye piyasalarının güvenilirliği, hukuki öngörülebilirlik ve hukuk devleti ilkesinin gerçekleştirilmesi bakımından da önem taşımaktadır. Kanun koyucunun ve uygulayıcı idarenin tasfiye sürecindeki kamu yararını gözetirken hukuken kesinleşmiş alacakları ve Anayasa ile güvence altına alınmış hakları dikkate alması, yatırımcılar arasında adil ve hukuken savunulabilir bir dengenin kurulmasının temel koşuludur.

Kaynaklar

1. Ethem Sancak, Sermaye Piyasası Sözlüğü – Temel Düzey: Türkçe–İngilizce, 1. Baskı, Scala Yayıncılık, Kasım 2014, s. 169 ve 382.

2. Tekin Memiş/Gökçen Turan, Sermaye Piyasası Hukuku, 3. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2017, s. 175.

3. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, madde 79.

4. İstanbul Takas ve Saklama Bankası Anonim Şirketi Merkezi Takas Yönetmeliği, 18.07.2013 tarihli ve 28711 sayılı Resmi Gazete, madde 27.

5. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, madde 35.

6. Anayasa Mahkemesi, Fatma Yıldırım, B. No. 2014/6577, 16.02.2017, paragraf 45.

7. Avrupa Birliği, 98/26/EC sayılı Takas Kesinliği Direktifi, Mayıs 1998.

8. Sermaye Piyasası Kurulu, 17.09.2026 tarihli ve 2026/60 sayılı bülten, 57/1707 sayılı karar.

9. Sermaye Piyasası Kurulu, 17.09.2026 tarihli ve 2026/61 sayılı bülten, 57/1708 sayılı karar.

10. Sermaye Piyasası Kurulu, 20.09.2026 tarihli ve 2026/62 sayılı bülten, 59/1710 sayılı karar.

11. Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği (III-52.1).

12. Anayasa Mahkemesi, 2015/94 E., 2016/27 K., 14.10.2015 T. kararı

13. Danıştay 9. Daire, E.2024/1564, K.2024/7684 Kararı

14. Danıştay Vergi Dava Daireleri Genel Kurulu, E.2023/476, K.2024/1018 Kararı

15. https://www.anayasa.gov.tr/tr/mahkeme/gorev-ve-yetkileri/norm-denetimi 

16. Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun Teklifi https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D28/Y5/T2/WebOnergeMetni/e6e04773-6fcf-4665-8a8e-bc9ab3300f97.pdf

ÖNEMLİ NOT: Bu yazı toplumsal bir sorun haline gelen bir konuda genel hukuki bilgilendirme amacı taşımaktadır. Yatırımcıların haklarının niteliği ve başvuru yolları, bireysel işlem kayıtları ile ilgili düzenlemeler ayrı ayrı incelenerek belirlenmelidir.

Av. Ahmet Can

Mail                 : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp        : 0 532 409 18 85

https://www.ahmetcan.av.tr/blog-detay.asp?id=502&dil=#gsc.tab=0