Ayıplı Araç ve Start-Stop Sorunlarında Değişim Hakkı

Ayıplı Araç ve Start-Stop Sorunlarında Değişim Hakkı

Olayın Özeti

2015 yılında davacı, Antalya’daki bir otomotiv şirketinden 2015 model bir aracı 60.979,50 TL bedelle satın almıştır. Satışın ardından birkaç gün içinde araçta start-stop ve sesli komut sistemlerinin çalışmadığı görülmüştür. Aracın servise götürülmesiyle akü değişimi yapılmış, ancak arızalar devam etmiştir. Mekanik sensör arızası, uzman teknik eleman beklenmesi, parça temini gibi süreçler uzamış ve sonuçta arızanın kalıcı şekilde giderilemediği anlaşılmıştır.

Davacı, servis işlemlerinin yetersiz kaldığını ileri sürerek aracın yenisiyle değiştirilmesini istemiştir. Davalı şirketler ise aracın sağlam teslim edildiğini, kullanım hatası ihtimalinin bulunduğunu ve davacının aracı uzun süre kullandığını ileri sürerek taleplerin reddini savunmuştur.

Mercilerin Çözümü

Bilirkişi İncelemeleri

İlk olarak İstanbul’da alınan bilirkişi raporu, mevcut belgelerle start-stop arızasının ispatlanamayacağını belirtmiştir. Mahallinde yapılan ikinci bilirkişi incelemesinde ise sorun tespit edilmiş, start-stop sisteminin arızasının üretim hatasından kaynaklandığı ve sorunun servis müdahaleleriyle giderilemediği saptanmıştır. Rapor, aracın değişimi gerektiğini vurgulamıştır. Ek raporda ise onarımın 3.650 TL’ye yapılabileceği, fakat bunun mümkün olmaması halinde değişim gerektiği belirtilmiştir.

Mahkeme Kararı

Mahkeme, yapılan teknik tespitleri ve Yargıtay içtihatlarını esas alarak; arızanın gizli ayıp niteliğinde olduğu, davacının aracı defalarca servise götürdüğü halde sorunun giderilemediği, garanti süresi içinde ayıp ihbarının yapıldığı ve aracın kullanımını engelleyen bu arızanın sözleşmenin feshini haklı kılacak ölçüde olduğu kanaatine varmıştır. Bu doğrultuda aracın ayıpsız misli ile değiştirilmesine karar verilmiştir.

Çözülmesi Gereken Hukuki Problemler

Start-stop sistemi arızasının üretim hatasından kaynaklanıp kaynaklanmadığı nasıl belirlenir?

Gizli ayıp niteliğindeki arızalar için hangi sürede ihbar gerekir?

Ticari satışlarda üretici ve satıcının sorumluluk sınırları nelerdir?

Onarım bedelinin düşük olması halinde aracın değişimi yine de talep edilebilir mi?

Yargıtay içtihatları bu gibi uyuşmazlıklarda ne yönde karar vermektedir?

Hukuki Değerlendirme

Aracın satın alınmasından 11 gün sonra başlayan start-stop sistem arızasının sürekli tekrar etmesi ve servis müdahaleleriyle kalıcı biçimde giderilememesi, ayıbın açıkça "gizli ayıp" niteliğinde olduğunu ortaya koymaktadır. TBK m.219 ve devamı hükümleri gereğince satıcı, gizli ayıplardan da sorumludur. Garanti süresi içinde bildirilen arıza, zamanaşımı savunmasını da geçersiz kılmaktadır.

Yargıtay 19. Hukuk Dairesi’nin emsal kararlarında da belirtildiği üzere; gizli ayıp olması, arızanın sürekliliği ve kullanım engeli oluşturması hâlinde araç değişimi haklı ve hukuki bir talep olarak görülmektedir. Özellikle TBK m.227 uyarınca alıcı; sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım ya da misliyle değişim haklarından birini kullanabilir.

Bu noktada şu sorgulama yapılabilir: Eğer arızanın tamir bedeli düşükse, neden araç değişimi gerekebilir?

Yanıt, arızanın süreklilik göstermesi ve onarımla kesin çözülememesi gerçeğinde yatmaktadır. Teknik olarak mümkün olsa bile, arızanın kısa sürede tekrarlama riski, tüketicinin güvenini sarsmakta ve araçtan beklenen yararı ortadan kaldırmaktadır. Dolayısıyla, bedel düşük olsa bile değişim hakkı geçerliliğini korur.

Ek olarak, üretici şirketin garanti belgesindeki taahhütleri ve arıza ile ilgili sorumlulukları bu durumda müteselsil bir sorumluluk doğurur. Servis belgeleri, arızanın servisle giderilemediğini ve üretimden kaynaklı olduğunu göstermiştir.

Sonuç ve Değerlendirme

Antalya 4. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2019 tarihli kararı, gizli ayıp kavramının uygulamadaki yansıması açısından önemlidir. Karar şu açılardan emsal niteliktedir:

Start-stop sistemi gibi yazılımsal/mekanik karma yapıdaki sistemlerdeki arızalar da ayıp sayılabilir.

Garanti süresi içindeki ihbar yeterli olup, teknik müdahalenin sonuçsuz kalması halinde ayıplı malın değişimi mümkündür.

Onarımın mümkün olması, her zaman değişim talebini geçersiz kılmaz; onarımın kalıcılığı ve sorunun niteliği dikkate alınır.

Ticari satışlarda dahi, üretici-satıcı zincirinde sorumluluk paylaşımı mümkündür.

Bu karar, tüketici ile tacir ayrımı yapılmaksızın, garanti ve gizli ayıp rejiminin her somut olaya özgü şekilde değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Yargıtay'ın da onadığı gibi, değişim talebi yalnızca bedel hesabına indirgenemeyecek bir tüketici (veya tacir) güveni meselesidir.

Av. Ahmet Can

Mail : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp : 0 532 409 18 85

T.C.
ANTALYA
4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

ESAS NO : 2015/735
KARAR NO : 2019/145
DAVA : Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan)
DAVA TARİHİ : 27/11/2015
KARAR TARİHİ : 11/03/2019

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
Davacı vekili 27/11/2015 tarihli dava dilekçesinde özetle; davacının 18/06/2015 tarihinde Antalya ... Otomotivden 2015 model ... 500L S2 POPSTAR 1.3 marka otomobili 60.979,50 TL bedelle satın aldığını, 18/06/2015 tarihinde 27.290,00 TL yi peşin olarak davalı firmanın hesabına gönderdiğini, kalan kısmı için de kredi çektiğini, müvekkilinin aracını 20/06/2015 tarihinde teslim aldığını, ancak aracın teslim edildiği gün sesli komut ve star-stop sisteminin çalışmaması üzerine müvekkilinin servisi aradığını ve 29/06/2015 tarihinde aracı servise götürdüğünü, servis yetkililerinin aracın akü değerlerinin düşük olduğunu ve şarja takılması gerektiğini söylediklerini ve aracın bir gün boyunca serviste kaldığını, aracın akü çıkış voltajının düşük olduğu beyan edilip araca yeni bir akü takıldığını, ancak buna rağmen start -stop sisteminin çalışmaması üzerine aracın bir gün daha serviste kalması gerektiğini söylediklerini, bu seferde vites kolundaki mekanik sensörün arızalı olduğunu fark ettiklerini ve ... merkezden parça isteminde bulunacaklarını söylediklerinde davacının 6 Temmuz da aracı yine servise teslim ettiğini, 8 Temmuzda davacının aracı teslim aldığında aynı sıkıntıların devam etmesi üzerine tekrar servise müracaat ettiğinde 2 hafta sonra merkezden uzman otomotiv öğretmeninin geleceğini belirttiklerini, 3 hafta boyunca aracın parçalarının gelmesinin beklendiğini, parçalar geldikten sonra bir hafta boyunca aracın serviste kaldığını, sorunun giderildiği davacıya haber verilerek aracın teslim alındığını, fakat servisten çıktıktan bir müddet sonra star-stop sisteminin yine devreye girmeyerek çalışmaması üzerine müvekkilinin servise bilgi vererek artık aracına müdahale yapılmamasını, aracın iade veya değişim işlemine başlanılmasını istediğini, servisten değşim işlemlerinin hemen başlatılacağının söylendiğini fakat bir ay sonra davacının davalı firma tarafından arandığında aracın şanzıman takımının değişmesi durumunda sorunun giderileceğinin söylendiğini, bunun üzerine Antalya ...Tüketici Mahkemesinin .../... Esas sayılı dosyası ile dava açıldığını, ancak ilgili mahkeme tarafından görevsizlik kararı verildiğini belirterek bu nedenlerle fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydı ile üretim hatası ile ayıplı mal niteliği taşıyan ... plakalı 2015 model ... 500L POPSTAR 1.3 markalı aracın yenisi ile değiştirilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
Davalı... Ltd.Şti vekilinin cevap dilekçesinde özetle; ayıplı olduğu iddia edilen aracın sağlam ve çalışır vaziyette teknik uygunluk belgesine davacının imzasının da alınarak teslim edildiğini, davacının talebi üzerine aracın bakım ve kontrollerinin yapıldığını, daha sonra aracın davacı tarafından hangi şartlar altında kullanıldığının belli olmadığını, ortada gizli bir ayıp var ise bu durumun davacı tarafından objektif ve teknik olarak ispatlanmasının gerektiğini, davacının müracaatı üzerine "servis iş emirleri" tanzim edildiğini ve gerekli kontrollerin yapıldığını, araçta imalat hatası bulunmadığını, arızanın davacının kötü kullanımından kaynaklanma ihtimali bulunduğunu, bu nedenlerle davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
Davalı ... A.Ş. vekilinin cevap dilekçesinde özetle; davacının ayıp iddialarını kabul anlamına gelmemek kaydıyla davacının ayıp ihbar yükümlülüğünü yerine getirmediğini, davacının her ne kadar dava dilekçesinde tüketici yasasının hükümlerine göre davasını gerekçelendirse de mahkememiz nezdinde görülen davanın ticari işlere özgü hükümlere göre görülüp karara bağlanacağını, davacı tarafın delillerinin kendilerine tebliğ edilmediğinden delillere itiraz ve karşı delil sunma haklarının saklı tutulmasını, davaya konu araçta üretim kaynaklı herhangi bir sorununun mevcut olmadığını, davacının ayıp iddialarını kabul etmemekle birlikte davaya dayanak sorun nedeniyle akitten dönme değerlendirilecekse de iadeye konu olacak şekilde davacının bu zamana kadar aracı kullanmayla elde ettiği tüm ticari kazançlar ve ayrıca varsa davacının kullanımında aracın hasarlanma sebebiyle uğradığı değer kaybı da hesaplatılmak suretiyle araçtan faydalanmaya engel bir durumun olmadığı da dikkate alınarak meydana gelen değer kaybının iadesinin gerektiğini, bu nedenlerle davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
Dava konusu aracın Tramer kayıtları getirtilerek dosya içerisine alınmıştır.
Mahkememizce yapılan yargılama sırasında;
Dava dosyası araçta üretimden kaynaklı hata olup olmadığı, yenisi ile değişip değişmeyeceğinin gerekip gerekmediği, gerekiyorsa tamirat bedelinin ne olduğu konusunda İTÜ Motor Kürsüsünden oluşturulacak üç kişilik öğretim görevlisi makine mühendisi bilirkişilerden rapor aldırılmak üzere İstanbul ... Asliye Ticaret Mahkemesine gönderildiği, bilirkişiler ... tarafından sunulan ... tarihli raporda özetle; "...Davaya konu taşıta ait start-stop sisteminin arızalı olup olmadığının dosya muhteviyatı belgeler ile tespitinin mümkün olmadığı, davacı taraf iddiasının ispata muhtaç olduğu" şeklinde tespit ve rapor edilmiştir.
Mahallinde delillerin değerlendirilmesi amacıyla aracın üretimden kaynaklı hatasının olup olmadığı, yenisi ile değiştirip değiştirmeyeceği, gerekip gerekmediği, gerekmiyorsa tamirat bedelinin ne olduğu konusunda Akdeniz Üniversitesinde görevli makine mühendisi bilirkişilerden oluşturulacak üç kişilik bilirkişi heyeti ile birlikte keşif yapılmasına karar verilmiş, bilirkişiler ... tarafından düzenlenen ... tarihli raporda özetle; "...Araçtaki "Start-Stop sorunun araç satın alındıktan 11 gün sonra başladığı, "Start-Stop"un gerektiği gibi devreye girmediği, bunun üretim hatasından kaynaklandığı, yetkili serviste giderilemediği, sorunun kullanım hatasından kaynaklanmadığı, üretim hatasından kaynaklandığı, aracın yenisi ile değişmesinin uygun olacağı" şeklinde tespit ve rapor edilmiştir.
Tarafların itirazları doğrultusunda bilirkişiler tarafından hazırlanan ... tarihli ek raporda özetle; "... Dava konusu ... plaka sayılı ... 500 L marka araçtaki "Start-Stop" arızasının ilgili parça ve işçilik dahil onarım bedelinin (Kdv dahil) 3.650,00 TL karşılığında giderilebileceği" şeklinde tespit ve rapor edilmiştir.
Davacı tarafından garanti belgesinin dosyaya ibrazı sağlandıktan sonra rapor tanzim eden bilirkişi heyetinden araçta tespit edilen arızanın garanti kapsamında olup olmadığı, tespit edilen arıza ve hatanın aracın değişimini mi, bedelin tenzilini mi yada garanti kapsamında parça değişimini mi gerektirip gerektirmediği hususlarında ek rapor alınmasına karar verilmiş, ... tarihli ek raporda özetle; "...Araçtaki "Start-Stop" sorunun 1. Ek raporda belirtildiği gibi parça değiştirilerek giderilebileceği, bunun mümkün olmaması durumnda kök raporumuzda belirtildiği üzere aracın yenisi ile değişmesinin uygun olacağı" şeklinde tespit ve rapor edilmiştir.
DEĞERLENDİRME ve GEREKÇE: Dava, satın alınan aracın ayıplı çıkması nedeni ile ayıpsız yenisi ile değiştirilmesi istemine ilişkindir.
Yargıtay 19.Hukuk Dairesi'nin 21/06/2018 gün 2016/18660 Esas 2018/3475 Karar sayılı emsal içtihatında; "... öncelikle araçta belirlenen imalat hatasının garanti süresi içinde davacıya ihbar edilip edilmediğinin belirlenmesi, daha sonra tespit edilen hatanın aracın değişimini ya da semen tenzilini mi gerektirdiği ya da garanti kapsamında parça değişimi yapılıp yapılmayacağının belirlenmesi ve ayrıca akdi ilişkinin ticari olduğu, tarafların tacir olduğu dikkate alınarak T.K.H.K.’un uygulanmayacağı dikkate alınmadan yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir..."
Yargıtay 19.Hukuk Dairesi'nin 20/12/2017 gün 2016/14877 Esas 2017/8114 Karar sayılı emsal içtihatında; "...araçta gizli ayıp olduğu, davacının aracı davalıya ait servise defalarca götürdüğü ancak ayıbın giderilemediği, davacının süresinde ayıp ihbarında bulunduğu, davalı ... Otomotiv A.Ş'nin düzenlediği garanti belgesindeki garanti taahhüdü nedeniyle davacıya karşı sorumlu olduğu, satın alınan araçtaki arızaların nitelikli ve kullanmayı engelleyici olduğundan davacının sözleşmeyi fesihte haklı olduğu ve davacının B.K.'nın 227. maddesi gereği ayıplı araç nedeniyle seçimlik hakkını kullanarak aracın ayıpsız bir benzeri ile değiştirilmesini talep ettiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiş, hüküm davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmiştir.
Dosyadaki yazılara kararın dayandığı delillerle gerektirici sebeplere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davalılar vekillerinin yerinde görülmeyen bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA..." şeklinde belirtilmiştir.
Buna göre uyuşmazlığın; öncelikle satılıp teslim edilen 0 km aracın ayıplı olup olmadığı, ayıp ihbar sürelerine uyulup uyulmadığı, ayıp varsa niteliği, yenisi ile değiştirilmesini gerektirecek seviyede bulunup bulunmadığı, aynen iade ya da bedel iadesine karar verilirse şartları, bedel tenzili, gerekirse miktar, faiz miktarı ve temerrüt tarihi hususlarında toplandığı görülmüştür.
Yukarıda belirtilen emsal içtihatlar doğrultusunda yapılan değerlendirmede ; alınan bilirkişi kök ve ek raporlarında davacıya ait ... plakalı aracın alındıktan kısa bir süre sonra start-stop kısmının arızalandığı, aracın gizli ayıplı olduğu, davacının aracı davalıya ait servise defalarca götürdüğü, ancak ayıbın giderilemediği, aracın garanti belgesindeki garanti taahhütü nedeni ile de davalıların davacıya karşı sorumlu oldukları davacının araçtaki kullanımı engelleyici arızanın giderilmemesi sebebi ile satış sözleşmesini fesihte haklı olduğu ile TBK'nun 227.maddesi gereği ayıplı araç nedeni ile seçimlik kullanarak aracın ayıpsız misli ile değiştirilmesinin talep etmesinin yerinde olduğu anlaşılmakla, davanın kabulüne dair açıklanan gerekçelerle aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.
HÜKÜM:Ayrıntısı gerekçeli kararda anlaşılacağı üzere;
1-Davacının davasının KABULÜ ile, ... plakalı 2015 model ... 500L Popstar 1.3 Diesel aracın aynı model, aynı marka ve aynı özelliklere sahip ayıpsız misliyle DEĞİŞTİRİLMESİNE,
2-Bunun mümkün olmaması halinde İİK.24. Maddesi gereğince işlem yapılmasına,
3-Davacıda bulunan aracın davalılara TESLİMİNE,
4-Harçlar Kanunu gereğince alınması gerekli 4.165,50-TL nispi harçtan peşin alınan 1.041,38-TL harcın mahsubu ile bakiye 3.124,12-TL harcın davalılardan tahsili ile HAZİNEYE İRAD KAYDINA,
5-Karar tarihi itibariyle yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince davacı lehine takdir edilen 7.057,74-TL nispi vekalet ücretinin davalılardan tahsili ile davacıya VERİLMESİNE,
6-Davacı tarafça yapılan 1.073,18-TL ilk dava masrafı, 293,00 TL davetiye, 77,30 TL müzekkere, 3.886,80 TL keşif ve bilirkişi giderinden ibaret toplam 5.330,28 TL yargılama giderinin davalılardan alınarak davacıya VERİLMESİNE,
7-Taraflarca kullanılmayan gider avansının karar kesinleştiğinde istek aranmaksızın taraflara İADESİNE,
Dair; davacı vekili ve davalılardan ... Otomobil A.Ş.vekilinin yüzlerine karşı, diğer davalıların yokluğunda, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 6100 Sayılı Kanunun 345.maddesi gereğince 2 hafta içerisinde ilgili İstinaf Dairesi Başkanlığına sunulmak üzere Mahkememize verilecek dilekçe ile İstinaf yasa yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup usulen anlatıldı.11/03/2019