Alıcının Ayıbı Öğrendikten Sonra Derhal Bildirimde Bulunması Gerekir.

T.C. İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 12.10.2021 tarihli, 2020/459 Esas ve 2021/675 Karar sayılı ilamı, sıfır kilometre olarak satın alınan bir aracın gizli ayıplı olduğu iddiasıyla açılan davada, aracın ayıpsız misliyle değiştirilmesine karar verilmesi yönüyle önem arz etmektedir.

Olayın Özeti

Davacı, 27 Eylül 2019 tarihinde davalıdan sıfır kilometre bir araç satın almıştır. Aracın herhangi bir parça değişimi, boya işlemi veya hasar kaydı olmadığı bilgisiyle alım gerçekleştirilmiştir. Ancak, 5 Haziran 2020 tarihinde yapılan bağımsız ekspertiz incelemesinde, aracın ön kaput, sağ ön çamurluk ve sağ ön kapısında boya kalınlıklarının düşük olduğu, bazı parçaların sökülüp takıldığı ve paslanma izlerinin bulunduğu tespit edilmiştir. Bu durum, aracın daha önce işlem gördüğünü ve sıfır kilometre bir araçtan beklenen özellikleri taşımadığını göstermektedir.

Davacı, 8 Haziran 2020 tarihinde durumu davalıya bildirmiş, ancak davalı tarafından yapılan incelemede aracın boyalı veya sökülüp takılan parçası olmadığı belirtilmiştir. Bu cevap üzerine davacı, 10 Temmuz 2020 tarihinde noter aracılığıyla ihtarname göndermiştir. Dava, 25 Ağustos 2020 tarihinde açılmıştır.

Mercilerin Çözümü

İlk Derece Mahkemesi

İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi, davacının iddialarını değerlendirerek, bilirkişi raporu doğrultusunda aracın gizli ayıplı olduğuna karar vermiştir. Mahkeme, davacının ayıplı aracı ayıpsız misliyle değiştirme talebini kabul etmiş ve aracın davalıya teslimi ile ayıpsız bir misliyle değiştirilmesine hükmetmiştir.
Bilirkişi Raporu

Bilirkişi heyeti, aracın bazı parçalarında boya kalınlıklarının düşük olduğunu, bazı parçaların sökülüp takıldığını ve paslanma izlerinin bulunduğunu tespit etmiştir. Ayrıca, motor kaputunun üretim tarihinin araçla uyumlu olmadığını ve bazı parçaların fabrikasyon montajlı olmadığını belirtmiştir. Bu bulgular, aracın satış öncesinde işlem gördüğünü ve gizli ayıplı olduğunu göstermektedir.

Çözülmesi Gereken Hukuki Problemler

Gizli Ayıp Kavramı ve Uygulanabilirliği

Türk Borçlar Kanunu'nun 219. maddesi, satıcının alıcıya karşı satılan malın ayıplı olmamasını sağlama borcunu düzenlemektedir. Gizli ayıp, olağan bir gözden geçirmeyle tespit edilemeyen ve malın değerini veya kullanım amacını önemli ölçüde azaltan ayıpları ifade eder. Bu bağlamda, aracın bazı parçalarında boya kalınlıklarının düşük olması, parçaların sökülüp takılmış olması ve paslanma izlerinin bulunması, gizli ayıp kapsamında değerlendirilmelidir.

Gizli Ayıbın Tespiti ve İhbar Süresi

Türk Borçlar Kanunu'nun 223. maddesi, alıcının malı teslim aldıktan sonra ayıbı tespit etmesi halinde, durumu satıcıya "hemen" bildirmesi gerektiğini belirtmektedir. Somut olayda, davacı 5 Haziran 2020 tarihinde ayıbı tespit etmiş ve 8 Haziran 2020 tarihinde satıcıya bildirimde bulunmuştur. Bu süre, "hemen" kavramı içinde değerlendirilmelidir. Nitekim, Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin 13.10.2015 tarihli kararında da benzer bir durumda, alıcının ayıbı öğrendikten sonra derhal bildirimde bulunması gerektiği vurgulanmıştır.

Ayıplı Malın Ayıpsız Misliyle Değiştirilmesi Talebi

Türk Borçlar Kanunu'nun 227. maddesi, alıcının ayıplı malın ayıpsız misliyle değiştirilmesini talep edebileceğini düzenlemektedir. Bu talep, malın ayıplı olduğunun tespiti ve satıcıya süresi içinde bildirilmesi şartıyla mümkündür. Somut olayda, bu şartlar yerine getirilmiş olup, mahkemenin ayıpsız misliyle değiştirme kararı hukuka uygundur.

Satıcının Ayıptan Sorumluluğu ve Ağır Kusur Hali

Satıcının, malın ayıplı olduğunu bilerek veya bilmesi gerektiği halde alıcıya bildirmemesi, ağır kusur olarak değerlendirilir. Bu durumda, satıcı ayıptan sorumluluktan kurtulamaz. Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin 13.10.2015 tarihli kararında da, satıcının ağır kusuru halinde, ayıp ihbar sürelerine uyulmasa dahi alıcının haklarını kullanabileceği belirtilmiştir. (“Yargıtay 19. Hukuk Dairesi 2015/8094 E. , 2015/12630 K. Aracın, satıcı tarafından sağ yan, tavan kenar direği önkısmının değişim yapılarak, yeni araç şeklinde satımının yapılması TBK 225. maddede düzenlenen "satıcının ağır kusuru" nun sonuçlarını doğurur. Aynı maddede, "ağır kusuru olan satıcı, satılandaki ayıbın kendisine süresinde bildirilmemiş olduğunu ileri sürerek, sorumluluktan kısmen de olsa kurtulamaz. Satıcılığı meslek edinmiş kişilerin bilmesi gereken ayıplar bakımından da aynı hüküm geçerlidir." denilmiştir. Ağır kusur (iğfal) halinde alıcı, ticari satımdaki ayıp ihbar sürelerine uyulmaksızın, kanundan doğan haklarını kullanabilir. Mahkemece, uzman bilirkişilere inceleme yaptırılarak, sıfır km olarak satışı yapılan araçta ekspertiz raporunda gösterilen ayıbın gerçekte var olup olmadığı, aracın kaza raporları ve servis kayıtları da araştırılmak suretiyle, bu ayıbın sonradan oluşup oluşmadığı da tespit edilip varılacak uygun sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde davanın reddi doğru olmamıştır.”)

Bilirkişi Raporlarının Delil Niteliği ve Mahkeme Kararına Etkisi

Bilirkişi raporları, teknik konularda mahkemeye yardımcı olan önemli delillerdir. Somut olayda, bilirkişi heyeti aracın gizli ayıplı olduğunu tespit etmiş ve bu rapor mahkeme kararına esas alınmıştır. Bu durum, bilirkişi raporlarının mahkeme kararlarına etkisini göstermektedir.

Sonuç

İstanbul 16. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin kararı, gizli ayıplı malın ayıpsız misliyle değiştirilmesi taleplerinde, alıcının haklarının korunması açısından önemli bir örnek teşkil etmektedir. Satıcının ağır kusuru ve alıcının süresi içinde yaptığı bildirim, mahkemenin kararını desteklemektedir. Bu karar, benzer uyuşmazlıklarda emsal olarak değerlendirilebilir.

Av. Ahmet Can