Gizli Ayıp Kapsamında Araç Değişimi Kararı: Motor Arızasının Niteliği ve Üretim Kusurunun Hukuki Sonuçları

T.C. İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2016/331 Esas, 2018/71 Karar sayılı kararı, ticari araç satışında motor arızası sebebiyle açılan alacak ve misli ile değiştirme talepli davada, aracın gizli ayıplı olduğu kanaatiyle alıcı lehine hüküm kurulmasını konu edinmektedir. Bu karar, Türk Borçlar Kanunu kapsamında ayıba karşı tekeffül borcunun nasıl uygulanması gerektiğine dair emsal niteliğindedir. Karar, kullanıcı kusuru ile üretimden kaynaklı ayıp ayrımını titizlikle ortaya koymakta ve araçta oluşan ciddi motor arızalarının hangi şartlar altında misli ile değiştirme hakkı doğurduğunu değerlendirmektedir.

Olaydan Doğan Temel Hukuki Sorunlar

Araçta meydana gelen motor arızasının "gizli ayıp" niteliği taşıyıp taşımadığı,

Üretimden kaynaklanan ayıpların süresi içinde ortaya çıkmasının alıcının haklarını nasıl etkilediği,

Kullanıcı kusurunun bulunmadığı durumlarda satıcının sorumluluğu,

Aracın onarımı yerine misli ile değişimin koşulları,

Ticari amaçla kullanılan araçlarda TBK m. 219 vd. hükümlerinin uygulanabilirliği,

Satıcının ayıplardan haberdar olmamasının sorumluluğu ortadan kaldırıp kaldırmadığı.

1. Aracın Gizli Ayıplı Sayılmasının Koşulları

Karar dosyasında sunulan teknik bilirkişi raporunda, dava konusu aracın henüz 46.802 km’de iken ciddi motor arızası verdiği, enjektör sistemlerinin devre dışı kaldığı, motorun kapsamlı biçimde değiştirilmesinin gerektiği ve bu arızanın kullanıcı hatasına dayanmadığı, üretim ve imalat kaynaklı olduğu belirtilmiştir. Türk Borçlar Kanunu m. 219 uyarınca, alıcının sözleşmeye uygun kullanım beklentisini ortadan kaldıran nitelikteki üretim kusurları, "gizli ayıp" niteliğindedir. Arızanın ortaya çıkma süresi ve niteliği göz önüne alındığında, satıcıdan beklenen kalite standardının sağlanamadığı ve aracın satıldığı andan itibaren ayıplı olduğu kabul edilmiştir.

2. Üretimden Kaynaklanan Ayıpların Süresi İçindeki Etkisi

Aracın trafiğe çıkışından yalnızca 2 yıl 3 ay sonra meydana gelen ciddi motor arızası, ürünün ekonomik ömrü ve kullanım beklentisi bakımından erken sayılacak bir dönemdir. TBK m. 223’e göre, alıcı malı teslim aldıktan sonra makul sürede ayıbı bildirmekle yükümlüdür. Bu olayda ayıp, makul sürede tespit edilip servise başvurulduğu için, bildirimin zamanında olduğu ve alıcının hak kaybı yaşamadığı açıktır. Dolayısıyla seçimlik haklarını kullanma hakkı saklıdır.

“4. Gözden geçirme ve satıcıya bildirme

a. Genel olarak

MADDE 223- Alıcı, devraldığı satılanın durumunu işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirmek ve satılanda satıcının sorumluluğunu gerektiren bir ayıp görürse, bunu uygun bir süre içinde ona bildirmek zorundadır.

Alıcı gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse, satılanı kabul etmiş sayılır. Ancak, satılanda olağan bir gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayacak bir ayıp bulunması hâlinde, bu hüküm uygulanmaz. Bu tür bir ayıbın bulunduğu sonradan anlaşılırsa, hemen satıcıya bildirilmelidir; bildirilmezse satılan bu ayıpla birlikte kabul edilmiş sayılır.”

3. Kullanıcı Kusuru ve Satıcının Sorumluluğu

Satıcı taraf, arızanın kullanıcı hatasından kaynaklandığını iddia etmişse de, bilirkişi incelemesi bu iddiayı çürütmüştür. Teknik veriler, motor arızasının kullanılan yakıtla ilgisi olmadığını ve ateşleme sisteminde üretimden gelen bir hata olduğunu ortaya koymuştur. TBK m. 219’a göre satıcının, ayıptan haberdar olup olmaması sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Satılan malda üretim kusuru bulunması halinde, bu kusur satıcının sorumluluğunu doğurur.

4. Onarım Yerine Misli ile Değişimin Koşulları

Davalı taraf, onarım yapılması ya da bedelden indirim talep edilmesini savunmuşsa da, dava konusu araç henüz iki yıllık ve düşük kilometrede olup, motor gibi temel bir bileşenin değişimini gerektiren ağır bir arıza göstermiştir. TBK m. 227/1’e göre, alıcı dilerse satılanı ayıpsız misli ile değiştirme hakkına sahiptir. Bu gibi temel sistemsel arızalarda, onarımın araç değerini ve alıcının beklentisini karşılamayacağı, bu nedenle misli ile değişimin daha hakkaniyetli bir çözüm olduğu kabul edilmiştir.

5. Ticari Satımda TBK Hükümlerinin Uygulanması

Her ne kadar dava konusu araç bir ticaret şirketi tarafından satın alınmış ve ticari faaliyette kullanılmış olsa da, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun satım hükümleri hem tüketici hem de tacirler arasında yapılan satışlarda uygulanabilir. Ticari satışta da satıcının ayıptan sorumluluğu devam eder. Dolayısıyla, 4077 sayılı yasa ile birlikte TBK m. 219 ve devamı hükümleri birlikte değerlendirilmiştir.

6. Satıcının Ayıptan Haberdar Olmamasının Etkisi

TBK m. 219 son cümlesinde satıcının, ayıpların varlığından haberdar olmasa dahi sorumlu olduğu açıkça belirtilmiştir. Bu ilke, satıcının mutlak sorumluluğunu ifade eder. Üretici firmaya yöneltilmiş kusur da olsa, satıcı bu ayıptan doğan sonuçlara katlanmakla yükümlüdür.

Sonuç ve Değerlendirme

İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi, sunduğu teknik ve hukuki gerekçelerle birlikte, dava konusu araçta üretim kaynaklı ciddi motor arızası bulunduğunu ve bu arızanın kullanıcı hatasından kaynaklanmadığını tespit etmiştir. Arızanın aracın ekonomik ömrü bakımından erken dönemde ortaya çıkması ve kapsamlı motor değişimi gerektirmesi, ayıbın niteliğini ağırlaştırmış; bu nedenle TBK m. 227 kapsamında misli ile değişim hakkı tanınmıştır.

Bu karar, gizli ayıpların yalnızca teknik inceleme ile anlaşılabileceği durumlarda, alıcının ayıbı zamanında bildirerek seçimlik haklarını tam olarak kullanabileceğini ve satıcının kusuru olmasa dahi sorumlu olacağını net biçimde ortaya koymaktadır. Karar, hem alıcılar hem de satıcılar açısından önemli yükümlülükleri ve hakları dengeleyen bir içtihat niteliğindedir.

Av. Ahmet Can

Mail : ahmetcan@ahmetcan.av.tr

Whatsapp : 0 532 409 18 85

T.C. İSTANBUL 18. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ
ESAS NO : 2016/331 Esas
KARAR NO : 2018/71
DAVA : Alacak (Ticari Satıma Konu Malın İadesi)
DAVA TARİHİ: 29/03/2016
KARAR TARİHİ: 29/01/2018
Taraflar arasında görülen davanın mahkememizde yapılan açık yargılaması sonunda:
GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ:
İDDİA VE TALEP : Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Müvekkili ...Mimari Uygulamalar San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin ... plâka sayılı 2013 model, bayi çıkışlı, bayi servis ve garanti paketli ... marka 316- model aracı 06.03.2014 tarihinde ... isimli şahıstan 120.000,00 TL bedelle satın aldığını, dava konusu aracın 16.10.2015 tarihinde “Tahrik Uyarısı” ile hız kesmek suretiyle arıza yaptığını, ertesi günü davalılardan Avcılar ... Servisinden randevu alınarak 19.10.2015 tarihinde aracın servise bırakıldığını, aracın arızası hakkında davalı servis yetkilisi ... tarafından müvekkil şirket yetkilisi ...’a 22.12.2015 tarihinde bilgilendirme e-postası atıldığını bu e-postada yer alan “aracın motor kontrol ünitesi, buji ve ateşleme bobinleri, besleme ünitesi ayrıca pistonlar ile beraber motor bloğu değişimi yapılması gerektiği..." şeklindeki ibarelerden de anlaşılacağı üzere aracın gizli ayıplı olduğunu, davalı servis yetkilisi tarafından gönderilen bilgilendirme e-postası üzerine taraflarınca delil tespiti talebi ile İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi ... D.lş dosya numarası ile alınan bilirkişi raporunda “aracın modeli ve km’si göz önüne alındığında, aracın arızasının yakıt ve kullanımla ilgili olmadığı (kullanıcı hatası olmadığı); ancak motorun imalatı sırasında oluşan gizli ayıp nedeni ite tespit edilemeyen ve giderilemeyen arızanın olduğu kanaatine varılmıştır” ibaresinden de açıkça anlaşılacağı üzere aracın gizli ayıplı olduğunu, tüm rutin bakımları yetkili bayice yapılmış olup, 45.000 km’de olan dava konusu aracın “motorunun değiştirilmesi” gerektiğinin belirtildiğini, müvekkilinin böyle bir talebi olmamasına karşın, ilgili servisin onarım konusunda ısrarcı olduğunu, yapılacak onarım için Ücret talep ettiğini, böyle bir değişim yapılsa, müvekkili aracını satmak istediği zaman aracında değer kaybı olacağını, 45.000 km* deki, 2 yıllık, motor değişimi gerektiren aracını verimli kullanamadığını, 5 aydır da fiilî olarak zaten kullanamadığını, fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla, dava konusu ayıplı aracın 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanunun 4. Maddesinin 2. Fıkrası gereği ayıpsız olanı ile değiştirilmesine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalılar üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.
SAVUNMA VE KARŞI TALEP : Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; Dava konusu araçta herhangi bir üretim hatası ve/veya servis hizmetinden kaynaklanan bir ayıp bulunmadığını, dava konusu aracın 2013 yılında trafiğe çıktığını ve 2 yıl sorunsuz bir şekilde kullanıldıktan sonra arızanın gerçekleştiğini, bu durumun dahi araçta herhangi bir imalat kaynaklı ayıp olmadığını gösterdiğini, açıklanan hususlar kapsamında davanın reddine karar verilmesi gerekirse de, hakkaniyet ilkeleri gereği ayıpsız misli ile değişim yerine semenden indirim yapılması ve dava konulu araçta meydana gelen değer kaybının ve araçtan elde edilen faydaların iade edilmesi gerektiğini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı yana yükletilmesine karar verilmesini arz ve talep etmiştir.
DELİLLER VE GEREKÇE :
Tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, Dava; davacı ...Mimari Uygulamalar San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin, ... plâka sayılı 2013 model, bayi çıkışlı, bayi servis ve garanti paketli ... marka 316- model aracı 06.03.2014 tarihinde ... isimli şahıstan 120.000,00 TL bedelle satın alması, dava konusu aracın 16.10.2015 tarihinde “Tahrik Uyarısı” ile hız kesmek suretiyle arıza yapması, ertesi günü davalılardan Avcılar ... Servisinden randevu alınarak 19.10.2015 tarihinde aracın servise bırakılması, aracın arızası hakkında davalı servis yetkilisi ... tarafından şirket yetkilisi ...’a 22.12.2015 tarihinde bilgilendirme e-postası atılması bu e-postada yer alan “aracın motor kontrol ünitesi, buji ve ateşleme bobinleri, besleme ünitesi ayrıca pistonlar ile beraber motor bloğu değişimi yapılması gerektiği..." şeklindeki ibarelerden de anlaşılacağı üzere aracın gizli ayıplı olması, bu nedenle otomobilin 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanunun 4. Maddesinin 2. Fıkrası gereği ayıpsız olanı ile değiştirilmesi talepli davadır. Mahkememiz dosyası arasına alınan bilgi belgeler, ...motiv A.Ş 'den gelen müzekkere cevapları üzerinden bilirkişi incelemesi yaptırılmış, 01/11/2017 günlü bilirkişi raporunda; ...Mimari Uygulamalar San. Ve Tic. Ltd. Şti. 'ye ait ... plaka sayılı, ... marka, 316i ticari adlı, 2013 model, ... motor ve *... şasi numaralı aracın, davaya konu tahrik ikazı şikayeti sebebiyle ilk servise girdiği, 19/10/2015 tarihinde aracın diyagnostik kayıtlarından da anlaşılacağı gibi, 3.
Ve 4. Sıra numaralı silindirlerde enjektör püskürtme sisteminin devreden çıktığının tespit edildiği ve de davaya konu aracın tahrik ikazı şikayetiyle ilk servise girdiği tarihte (19.10.2015) trafiğe çıkalı henüz 2 yıl 3 ay olduğu ve de henüz 46.802 km 'de olduğu göz önünde bulundurulduğunda, aracın ekonomik ömrüne göre oldukça kısa bir sürede açığa çıkan bu derece kapsamlı motor parçalarının değişimini gerektiren bir arızanın ancak üretim ve imalat kaynaklı olarak açığa çıkabileceği, dolayısıyla 'gizli ayıplı' mal olarak nitelendirilmesi gerektiği görüşünü bildirmişlerdir.
6098 sayılı TBK'nun 219. Maddesinde satıcı, alıcıya karşı herhangi bir suretle bildirdiği niteliklerin satılanda bulunmaması sebebi ile sorumlu olduğu gibi, nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan, kullanım amacı bakımından değerini ve alıcının ondan beklediği faydaları ortadan kaldıran veya önemli ölçüde azaltan, maddi, hukuki ya da ekonomik ayıpların bulunmasından da sorumlu olur, satıcı bu ayıpların varlığını bilmese bile onlardan sorumludur. Mahkememiz dosyasında davaya konu ... plakalı ... marka 316i ticari adlı 2013 model beyaz renkli benzinli ... şaşi numaralı aracın davaya konu tahrik ikaz ışığı şikayeti ile 19/10/2015 tarihinde ilk servise girdiği, trafiğe çıkışından henüz 2 yıl 3 ay olması, 46.802 km 'de olmasına rağmen araçta meydana gelen arızanın kullanıcı kaynaklı olmasının mümkün olmadığı, aracın bu km'de iken silindir ölçümlerinde davaya konu aracın motor silindirlerinin ovallik ve koniklik sınırı tolerans değerlerini aştığı, diyasnostik kayıtlarından da anlaşılacağı gibi 3 ve 4. Sıra numaralı silindirlerinde ateşleme sorunu olduğu, araçtaki davaya konu motor arızasının kullanılan yakıt kaynaklı veya kullanıcı kaynaklı olarak gerçekleşmesi mümkün olmadığı, üretim ve imalat kaynaklı olarak açığa çıkabileceği dolayısı ile araçta oluşan motor arızasının üretim ve imalat kaynaklı olarak açığa çıkan gizli ayıp olarak nitelendirilmesi sonucu, davanın kabulü ile ... plakalı 2013 model bayi çıkışlı ... marka 316 model aracın aynı model ve marka ayıpsız olanı ile davalı tarafından değiştirilerek davacıya verilmesine karar verilmesi gerekmiştir.
HÜKÜM :
1-Davanın kabulü ile ... plakalı 2013 model bayi çıkışlı ... marka 316 model aracın aynı model ve marka ayıpsız olanı ile davalı tarafından değiştirilerek davacıya verilmesine,
2-Alınması gerekli 683,10 TL karar ve ilam harcından peşin alınan 170,78 TL harcın düşümü ile eksik kalan 512,32 TL harcın davalıdan tahsili ile maliyeye gelir kaydedilmesine,
3-Davacı taraf kendisini vekille temsil ettirdiğinden kabul üzerinden hesaplanan karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca hesap ve taktir olunan 2.180,00 TL vekalet ücretinin davalıdan alınarak davacıya ödenmesine,
4-Davacı tarafça yapılan ( 170,78 TL peşin harç + ilk masraf 33,50 TL + bilirkişi ücreti 1.200,00 TL + 115,85 TL posta masrafı ) toplam 1.520,13 TL yargılama giderinin davalıdan alınarak davacıya verilmesine,
5-Davacı tarafça yatırılan gider avansından geriye kalan kısmının karar kesinleştiğinde davacıya iadesine,
Taraf vekillerinin yüzlerine karşı, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesine İstinaf Kanun yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup anlatıldı. 29/01/2018